nt142 - page 56

42
กรุ งศรี อยุธยาก็ได้ เสด็จไปนมั สการ และสมโภชพระพุ ทธชิ นราชพระพุทธชิ นสี ห์ อันเป็ น
พระพุทธรู ปคู่บ้านคู่เมื องเสมอ
ในระยะต่ อมานี้ เมื องพิษณุโลกยังคมมี ความสําคัญยิ่งทางด้านยุ ทธศาสตร์ โดยเป็ นศู นย์
บัญชาการรบกับอาณาจักรล้ านนา เช่น ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์ มหาราชได้เสด็จไปประทับ
บัญชาการรบณ เมืองพิษณุ โลก 2ครั้ ง ได้ทําสงครามกับเชียงใหม่ และในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าเสือ
เมื่ อพระองค์เสด็จขึ้ นไปตี เมืองล้านช้างก็ได้เสด็ จมาประทับณ เมื องพิษณุ โลกด้วย (ปิ ยนาถบุญนาค,
2523 : 171) นอกจากนี้ เมืองพิ ษณุโลกยังมีบทบาทสําคัญเมื่อพม่ามาตี กรุ งศรี อยุธยาในคราวเสี ยกรุง
ครั้ งที่ 2กองทัพพิษณุโลกถู กเกณฑ์มาช่วยป้ องกันพระนครด้วย
เมืองพิษณุโลกสมัยธนบุ รี ภายหลังการเสี ยกรุ งศรี อยุ ธยาให้กับพม่าครั้ งที่ 2 ในปี พ.ศ.
2310ทําให้บรรดาหัวเมื องที่มิได้ถู กพม่ารุ กรานต่างตั้ งตัวเป็ นอิสระ ส่ วนเมืองเล็กเมื องน้อยต่างก็
ยอมอ่ อนน้ อมอยู่ใต้อํานาจเมื องใหญ่ ผู้ที่ เป็ นเมืองต่ างก็ตั้ งตนเป็ นเจ้าโดยหวังที่ จะครอบครอง
ประเทศต่ อไป ช่ วงเวลานี้ ได้เกิ ดการก่ อตั้ งชุ มนุ มขึ้ น 5 ชุ มนุ มด้ วยกันที่ สํ าคัญๆ คื อ ชุ มนุ ม
เจ้าพระยาพิษณุ โลก (เรื อง) ได้ตั้งคนเป็ นใหญ่อยู ่ ที่ เมืองพิ ษณุ โลก มีอํานาจปกครองเมืองต่างๆ ใน
เขตหัวเมื องฝ่ ายเหนือ ตั้ งแต่เขตเมื องพิชัย (จังหวัดอุตรดิ ตถ์) ไปจนถึ งเมืองนครสวรรค์ (พวงทอง
สุ ดประเสริ ฐ, 2526 : 37)
ทั้ งนี้ เจ้าพระยาพิ ษณุ โลก (เรื อง) มี ความกําเริ บมากโดยการสถาปนาตนเองเป็ นกษัตริ ย์
ประกาศแต่งตั้ งขุนนางอย่างกรุ งศรี อยุธยาทุกตําแหน่งโดยไม่ประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิ เษก
เมื่ อดํารงตําแหน่ งได้ 7 วัน ก็เป็ นโรคฝี ในลําคอถึงแก่พิ ราลัย พระอินทร์ อากรน้องชายเจ้าพระยา
พิ ษณุโลก (เรื อง) ได้สถาปนาตนเองเป็ นเจ้าเมื องพิ ษณุโลกแทน แต่ประชาชนไม่เคารพเลื่ อมใส
ศรัทธา (พวงทอง สุดประเสริ ฐ,2536 : 37)
ส่ วนชุ มนุมเจ้าพระฝาง (มหาเรื อน)หรื อพระสังฆราชซึ่ งเป็ นพระสังฆราชครองวัดศรี อโยธ
ยาอยู่ ณ กรุงศรี อยุธยา เมื่อเสี ยกรุ งครั้ งที่ 2แล้ว เจ้าพระฝางได้ไปตั้งตนเป็ นใหญ่อยู่ที่เมืองสวางค
บุ รี (เมืองฝาง) ใช้ชื่ อว่า พระพากุลเถร มีประชาชนเคารพเลื่อมใสมากจึงได้ตั้งกองทัพไปตี เมือง
ต่ างๆและในปี พ.ศ. 2310 ได้ยกมาตีเมื องพิษณุโลกโดยล้อมเมืองอยู ่ 7วันแต่ไม่สามารถตีเมื อง
พิ ษณุโลกได้ จึงยกทัพกลับเมื องสวางคบุรี
ในที่สุ ดชุมนุ มพระเจ้าตากสิ นสามารถตีเมื องพิษณุ โลกได้ และเสด็จยกทัพไปตี เมืองสวาง
บุ รี (เมื องฝาง) และเมื องอาณาเขตได้ทั้ งหมด ซึ่ งเจ้าพระฝางได้หนี ออกจากเมืองและสู ญหายไป
หลังจากนั้ นพระองค์ได้ทรงโปรดฯ เกล้าให้พระยายมราช (บุญมา) เป็ น “สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี จึง
เสด็จพระราชดําเนิ นกลับมายังเมืองพิ ษณุ โลกกระทําการสมโภชพระมหาธาตุ พระพุ ทธชิ นราช