ne192 - page 46

๔๐
ภาคอีสาน และการอ างพุทธทํานายกลุ มนี้มาใชการเมืองนาจะเกิดขึ้นในสมัย พ.ศ. ๒๔๔๔-๒๔๔๕ นี่เอง
เพราะกอนหนานี้เกิดกบฏสาเกียดโงงขึ้น ซึ่ งกบฏสาเกียดโงงนั้นไดกลาวอางวาตนเปนเจืองหาญเทานั้น๓
แสดงใหเห็ นวาคติการอางความชอบธรรมเปนพญาธรรมิกราชยั งไมเกิดขึ้นในสมัยนั้น
เรื่องของผูมี บุญ และพญาธรรมิกราชนั้นแพร กระจายในอาณาจักรลานนาและลานชางจนกระทั่งถึง
อีสาน โดยเฉพาะในล านนาไดกล าวถึงพญาธรรมิกราชหรื อตนบุญมาปราบยุคเข็ญ ปรากฏในวรรณกรรม
ทํานายลานนาถึง ๗ เรื่อง๔ แตลานนาไมไดใชแนวคิดเรื่องนี้ในทางการเมืองเหมื อนภาคอีสาน
สังเกตได อีกอยางหนึ่ ง คือ แม วาจะพบหนั งสือพุทธทํานายประเภทนี้มาก แตก็พบว าเปนลักษณะ
กระทอนกระแทน ไม มีแบบแผนในการกลาวจบ และอานไมไดเนื้อความมากนัก แตในเนื้อความนั้นไมได
กลาวชื่ อบุคคลที่จะมาเปนพญาธรรมิกราชเลย มี เพียงพงศาวดารฉบั บวัดบานแทนเทานั้นที่พูดแบบกํากวม
วา “จักไดเห็ นหนาพญาธรรมิกราชตนบุญกวางอันจักเกิดมาภายหนา” ๕ (พงศาวดาร ลานที่ ๖) ซึ่งคําวาบุญ
กวางไมไดหมายถึงชื่อของคน แตเปนคุณลักษณะของผูมี บุญหรื อกษัตริย๖
ผูเขี ยนสันนิษฐานวา การนําเรื่องดังกลาวมาเปนขอสนับสนุนในการกอกบฏเพราะสวนหนึ่ง
ของผูมี บุญเปนผูที่ผ านบวชเรียนมาแลว ซึ่งนาจะไดอ านวรรณกรรมเหลานี้มาแลว ผีบุญจึงแสวงหาเครื่องมือ
ในการกอความชอบธรรมใหตนเอง จึ งมีการประยุกตวรรณกรรมพุ ทธทํานายเหลานี้เสริมแตงเปนคําบอก
เลา และเขียนใหม แตที่พบวรรณกรรมที่เกี่ยวกับพุทธทํานายขนาดสั้นตามวัดตาง ๆ ประมาณ ๑ แผ น
ผูเขี ยนก็สันนิษฐานวา ไมได เกิดจากการแพรกระจายขาวของผูมี บุญ หรือไมไดเกิดจากตนฉบับที่กบฏผูมีบุญ
เขียนขึ้น แตหากเกิดจากการกลัวผี ยักษ จึงเขี ยนเพื่อปองกันในลักษณะเปนของขลังเสียมากกวา และยิ่ง
ปรากฏชัดในคําทาย ฉบั บวัดชมพู กล าววา
“ผูเขียน ๑ แผน จะกุมตัวได เขียนไดมีอายุ ยืนยาวไดฮอยป เขียนได ๗ แผน กุมไดทังครั ว
เฮือนหัวพ อแมพี่นองเปนประการ”
(อธิบาย – ใครเขียน ๑ แผน จะคุมครองตัวเองได มีอายุ ยืนได ๑๐๐ ป เขียนได ๗ แผน
คุมครองไดทั้งครอบครัว พอแมพี่นองทุกคน)
(คําทํานาย ฉบับวั ดชมพู ลานที่ ๗)
๓ธวัช ปุณโณทก, พื้นเวียง : การศึกษาประวั ติศาสตรและวรรณกรรมอีสาน, เอกสารวิจัย สถาบันไทยคดีศึกษา
มหาวิทยาลั ยธรรมศาสตร, ๓๕.
๔ตุลาภรณ แสนปรน, การศึกษาวรรณกรรมทํานายของลานนา, วิทยานิ พนธศิลปศาสตร สาขาภาษาและ
วรรณกรรมล านนา (บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม , ๒๕๕๐),๑๔๕.
๕พงศาวดาร, อธิราชย นันขั นตี ปริวรรต, ฉบับวัดบานแทน อําเภอพิบูลยรักษ จังหวัดอุดรธานี
๖ในวรรณกรรมอีสานทั่วไปจะพบคําวา “บุญกว าง” อธิบายลักษณะของตัวละครเอก หรื อกษัตริ ยเสมอ เชน “คน
บเคยเห็นหนาหลอนมาถามข าว บาบาวทาวบุญกวาง บปากนํา” (ปรี ชา พิณทอง, ม.ป.ป. : ๘๕) บุญกวางในที่นี้ หญิงสาว
ใชอธิบายลั กษณะของทาวภังคี และ “คั นวาไฟเฮียมขึ้นสิเอาหยังตั้งเสี่ยง บ กวาพระพอเจา บุญกวางวามา” (ปรีชา พิณ
ทอง, ม.ป.ป. : ๗๘) กวีใชอธิ บายคุณลักษณะของพญาขอม