bk130 - page 41

- ๑๑ -
ในสาขาจิตวิทยา วิ ชาจิตวิทยามองว่า มนุษย์ เกิดมามี แต่แรงขั บตามธรรมชาติ (drive) แต่
เมื่อต้องมาอยู่ร่ วมกันในสังคม ก็ต้องผ่ านการขัดเกลาทางสั งคม (socialized) เพื่อกําหนดรู ปแบบการ
แสดงออกในการตอบสนองแรงขับตามธรรมชาติว่าทําอย่ างไรจึงจะเหมาะสม เช่น เมื่ อหิวก็ต้ องทํามา
หากิน เมื่อมีความต้องการทางเพศก็ต้ องปลดปล่อยตามที่แต่ ละสังคมอนุญาต กล่าวเปรียบเที ยบได้ว่า
เป็นการขีดเส้นให้คนเดินไปตามแถว ไม่แตกแถว ไม่นอกคอก ในแง่นี้ หน้าที่ของสื่ อมวลชนก็คือ การ
ชี้แนะเส้นทางเหล่านี้
ในสาขาสังคมวิทยา กระบวนการอบรมบ่มเพาะเป็นการเตรี ยมปัจเจกบุ คคลให้พร้ อมที่จะ
เข้ ามามีชี วิตร่วมอยู่ในกลุ่มด้วยการให้ความรู้ความเข้ าใจ ไม่ว่ าจะเป็นกลุ่ มที่บุคคลต้องมีชีวิ ตร่วมอยู่
จริงๆ (เรียกว่า กลุ่มปฐมภูมิ ) เช่น พ่อ แม่ เพื่อน โรงเรียน ที่ทํางาน ฯลฯ หรือกลุ่มที่ บุคคลไม่ได้มี ชีวิต
ร่วมอยู่ ด้วยตลอดเวลา แต่ ทว่าจํ าเป็นต้องเกี่ ยวข้องเป็นครั้งคราว (กลุ่มทุติ ยภูมิ ) เช่ น โรงพยาบาล
ธนาคาร กองทัพ ฯลฯ
สื่อมวลชนในฐานะ “ผู้อบรมบ่ มเพาะ”
ในสมัยโบราณแหล่งข่าวสารที่จะเป็นตั วกําหนดการอบรมบ่มเพาะมีอยู่ อย่างจํ ากัด เด็กๆ
จะเชื่อฟังพ่ อแม่ เป็นหลั ก เพราะเป็ นผู้ ผูกขาดแหล่ งข่าวสารข้ อมูลต่างๆ แต่ ในยุ คปัจจุบันมีแหล่ ง
ข่าวสารข้อมูลมากมายที่แข่ งขันกั นให้ข่าวสารที่ขัดแย้งกัน (competitive source of knowledge)
เช่น คําสอนของพ่อแม่และครูไม่ตรงกั น เด็กๆ ได้รับข่ าวสารจากเพื่อนฝู ง และสื่อมวลชนที่ ขัดแย้งกั บ
คําสอนของพ่ อแม่และผู้ ใหญ่คนอื่นๆ ซึ่งยิ่งเป็นการเพิ่ มภาวะสับสนแก่สมาชิกในสั งคมมากขึ้นว่าไม่รู้
จะเชื่อฟังใครดี
ไม่ว่ าจะมีการเปลี่ ยนแปลงทั้งในเนื้ อหา รูปแบบ และสถาบันของการอบรมบ่มเพาะ ทุก
สังคมก็ยังคงต้ องการการอบรมบ่มเพาะแบบใดแบบหนึ่งอยู่ เสมอ ทั้งนี้เนื่ องมาจากความจําเป็ นทั้งใน
ระดั บปัจเจกและระดับสั งคม ในระดับปัจเจก หากบุคคลใดไม่ เรียนรู้ ระเบียบกฎเกณฑ์ ของสังคม คง
จะเอาชีวิ ตอยู่รอดไม่ได้ในสั งคมนั้น ส่วนความจํ าเป็ นในระดับสั งคมนั้น สังคมที่สามารถจะสืบทอด
ชีวิตตนเองไปได้ อย่างปกติและยาวนาน จําเป็นต้องประสบความสําเร็ จในการอบรมบ่มเพาะสมาชิกรุ่ น
แล้ วรุ่นเล่า ดังนั้นทั้งๆ ที่ สมาชิกในแต่ ละรุ่น แต่ละวัยจะเกิด แก่ เจ็บ ตาย แต่ ทว่ าสังคมนั้ นจะต้อง
ดํารงคงอยู่ตลอดเวลา (กาญจนา แก้วเทพ, ๒๕๕๒: ๑๖๘-๑๖๙)
การอบรมบ่มเพาะสมาชิกใหม่ของสังคมให้ เข้ามาใช้ภาษาร่วมของทั้งสังคมนั บเป็นบันไดขั้ น
แรกของกระบวนการนี้ หากขั้นตอนนี้สํ าเร็จลุ ล่วงไปได้ ด้วยดี สมาชิ กใหม่ก็ จะสามารถใช้ทักษะ
ทางการสื่อสารเป็นเครื่องนํ าทางไปสู่การเรียนรู้ อย่างอื่ นๆ ไม่ว่าจะเป็ นค่ านิยม การปฏิบัติ ตัว ความ
คาดหวั งของคนอื่น ความรู้ ฯลฯ หรื ออาจกล่าวได้อีกนั ยหนึ่งว่า ผลสํ าเร็จของกระบวนการอบรมบ่ ม
เพาะบุ คคลนั้นจะปูทางให้แก่สิ่ งต่างๆ ที่ ตามมา เช่น การยอมรับหลายสิ่ งหลายอย่างในสังคมโดย
ปริยาย เช่น คนเราต้องมีรั กเดียวใจเดียว การยอมรับข้อตกลงบางอย่ างของชีวิตสังคม เช่ น ผู้หญิงต้อง
ดูแลลูก การใช้ เทคนิคต่างๆ ที่เป็ นที่ยอมรั บกันในสั งคม เช่น ยอมรับการเลือกตั้ งว่าเป็ นเทคนิคทาง
การเมือง (กาญจนา แก้วเทพ, ๒๕๕๒: ๑๖๘)