ne192 - page 28

๒๒
นอกจากอรรถกถามหาสุ บินชาดกแล ว ยังมี อรรถกถาที่กล าวถึงลํ าดับการเสื่ อมสูญของพุทธศาสนา
เรียกวา “ปญจอันตรธาน” ซึ่งปรากฏในคัมภี รอรรถกถาบ อยมาก คือปรากฏใน อรรถกถาสัมปสาทนี ยสู ตร๔
อรรถกถาพหุธาตุกสู ตร๕ อรรถกถาสัทธรรมปฏิรูปกสูตร ๖ อรรถกถาเอกนิบาต ทสกวรรค ๗ อรรถกถา
พระอภิธรรมป ฎก สกนิทเทส สัมโมหวิโนทนี ๘ อรรถกถาทั้งหมดกลาวถึงการเสื่ อมสูญของพุทธศาสนา
ตามลําดับขั้ น คือ
๑. ปฏิเวธอั นตรธาน หรืออธิคมอั นตรธาน คือ การเสื่อมสูญของผลแหงการปฏิบัติ คือ ภิกษุไม
สามารถปฏิบัติ ใหมรรคผลเกิดขึ้นได ซึ่งมีเพี ยงอรรถกถาเอกนิบาต ทสกวรรค๙ เทานั้นที่ระบุศักราช คื อ เมื่อ
พระพุทธเจ าปรินิพพานได ๑,๐๐๐ จะเกิดเหตุการณนี้
๒. ปฏิ บัติอันตรธาน คือ ภิกษุไม สามารถทําใหฌาน วิปสสนา มรรค และผลบังเกิด รักษาเพียงให
ศีลบริ สุทธิ์ ตอมาไม รักษาสิ กขาบทเล็กนอย๑๐ รักษาเพียงอาบัติ ปาราชิกเทานั้น ตอมาเมื่อภิกษุรู ปสุดทายที่
รักษาอาบั ติปาราชิ กทําลายศีลหรือสิ้ นชีวิ ต ชื่อวา ปฏิบัติอันตรธาน
๓. ปริ ยัติ อันตรธาน คือ การเสื่ อมสูญของความรูดานพุทธศาสนา โดยเริ่มจาก อภิธรรมปฎกเสื่อม
กอน ตอมาพระสุตตั นตปฎก และพระวินัยเสื่อมตามลํ าดับ จนกระทั่งหาบุคคลผูที่มี ความรูเพียงคาถา ๔
บาทไมได ชื่อวา ปริยัติอันตรธาน
๔. ลิงคอันตรธาน คือ ภิกษุ บิณฑบาตดวยอาการไมสํ ารวม ตัดเย็บจีวรไมถูกต องตามพุทธบัญญัติ
ตอมาเพี ยงแคผูกผาเหลื องที่คอและมือหรื อผูกไว ที่ศีรษะ มีภรรยาและประกอบอาชีพ (โคตรภูสงฆ) เมื่ อมีผู
มาทําบุญดวย ก็ไดรับอานิสงส เหมือนกับทําบุญกับพระสงฆสมัยที่พระพุทธเจามีพระชนม อยู เมื่อนักบวช
เหลานี้ทิ้งผาที่พันคอพันแขนหรือผูกไว ที่ศีรษะเสีย ชื่ อวา ลิงคอันตรธาน
๕. ธาตุอั นตรธาน คือ การดับสิ้ นของพระอัฐิธาตุ กลาวคือ เมื่อศาสนาทรุดโทรม พระธาตุที่
ประดิษฐานอยู ในที่ตาง ๆ จะมารวมกั นที่ใตต นศรีมหาโพธิ์ รวมกันเปนพระพุ ทธรูป แสดงปาฏิหาริยและ
แสดงธรรมเทศนา จากนั้นเตโชธาตุก็ลุกไหมพระอัฐิธาตุ ชื่อวา ธาตุอันตรธาน๑๑
๔ที.ปา.อ. ๑๕/๒๔๙-๒๕๑
๕ม.อุ.อ. ๒๒/๓๑๖-๓๒๐
๖สํ.นิ.อ. ๒๖/๖๓๔-๖๓๖
๗องฺ.เอกก.อ. ๓๒/๑๖๗-๑๗๓
๘อภิ.วิ.อ. ๘๗/๖๙๑-๖๙๕
๙องฺ.เอกก.อ. ๓๒/๑๖๗-๑๗๓
๑๐สิกขาบททุกชนิ ด ยกเวนอาบัติปาราชิก ซึ่งอาบัติที่หนักที่ สุด ที่ภิกษุละเมิดแลวขาดจากความเปนภิกษุ
๑๑สรุปความจาก องฺ.เอกก.อ. ๓๒/๑๖๗-๑๗๓