bk129 - page 331

323
ปัญญาภาวนา คื อ การเจริ ญปัญญา, พั ฒนาปั ญญา, การฝึ กอบรมปั ญญา ให้ รู้ เข้าใจสิ่ ง
ทั้ งหลายตามเป็ นจริ ง รู ้เท่าทันเห็นแจ้งโลกและชีวิตตามสภาวะ สามารถทําจิ ตใจให้เป็ นอิสระ ทํา
ตนให้บริ สุ ทธิ์ จากกิเลสและปลอดพ้นจากความทุกข์ แก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้ นได้ด้วยปัญญา
1.2 พรหมวิหาร4 เป็ นหมวดธรรมที่หมายความถึ งหลักความประพฤติ ที่ประเสริ ฐบริ สุ ทธิ์
ใช้เป็ นหลักธรรมประจําใจในการดําเนิ นชีวิต และใช้ ปฏิบัติต่ อผู ้ อื่ นเพื่อการเป็ นอยู่ร่ วมกันด้วยดี
ประกอบด้วยข้อธรรมต่างๆดั งนี้
เมตตา คือความรักใคร่ ปรารถนาดี อยากให้ผู ้อื่นมี ความสุ ขมี จิตใจที่แผ่ไมตรี และคิ ดทํา
ประโยชน์แก่ ผู ้ อื่น เมตตาจะใช้สถานการณ์ ที่ผู ้ อื่ นกําลังอยู่ในภาวะที่ เป็ นปกติ สุ ขดี ไม่มีปัญหาความ
เดือดร้อนอะไร เราจึ งมีท่ าทีอยากให้เขาเป็ นสุขอย่ างสืบเนื่อง
กรุ ณา คื อความสงสาร คิดช่ วยให้พ้นทุกข์ ใฝ่ ใจในอันจะปลดเปลื้อง บําบัดความทุกข์
ยากเดือดร้อนของปวงสัตว์ กรุ ณาจะใช้ในสถานการณ์ที่ผู ้อื่นกําลังประสบความเดือดร้อนมีปั ญหา
หรื อความทุกข์ เราจึงมีจิตใจคอยจะหาทางปลดเปลื้องเขาให้พ้นจากความทุกข์เดือดร้อนนั้ นไป
มุทิตา คือความยินดี ในเมื่ อผู้ อื่ นอยู่ดี มีสุ ขมีจิตผ่องใส เบิกบานกอปรด้วยอาการแช่มชื่ น
เบิกบานอยู่เสมอต่ อสัตว์ (ผู ้ อื่น) ทั้ งหลายผู ้ ดํารงในปกติสุ ขพลอยยินดีด้วยเมื่อเขาได้ดีมีสุ ข เจริ ญ
งอกงามยิ่งขึ้ นไป มุ ทิตาจะใช้ในสถานการณ์ ที่ ผู ้ อื่ นกําลังประสบความเจริ ญงอกงามประสบ
ความสําเร็ จในชี วิตและหน้าที่การงาน เราจึ งควรมีท่าที พลอยยินดี ส่ งเสริ มสนับสนุ นเขาให้เจริ ญ
ยิ่งขึ้ นๆสืบไป
อุเบกขาคือความวางใจเป็ นกลาง อันจะให้ดํารงอยู ่ ในธรรมตามที่ พิจารณาเห็ นด้วยปั ญญา
คือมี จิตเรี ยบตรงเที่ยงธรรมดุ จตาชั่งไม่เอนเอี ยงด้วยรักและชั ง พิจารณาเห็ นกรรมที่สั ตว์ (ผู ้ อื่ น)
ทั้ งหลายกระทําแล้วอันควรได้รั บผลดีหรื อชั่วสมควรแก่เหตุอันตนประกอบพร้อมที่จะวิ นิจฉัยและ
ปฏิบัติไปตามธรรม รวมทั้ งรู้จักวางเฉย สงบใจมองดู ในเมื่อไม่ มีกิ จที่ควรทํา เพราะเขารับผิดชอบ
งานได้ดี แล้ว เขาสมควรรั บผิดชอบตนเองหรื อเขาควรได้รั บผลอันสมกับความรั บผิดชอบของตน
อุเบกขาจะใช้ ในสถานการณ์ที่การกระทําของผู ้ อื่ นกําลังทําให้เกิ ดความเดือดร้อนเสี ยหาย ทําให้
หลักการที่ถู กต้องดี งามสูญเสี ยไป ดังนั้ นแม้ว่าเราจะเคยมีจิตใจปฏิ บัติ ต่ อผู้นั้ นตามข้อธรรมทั้ ง 3
ข้อที่ กล่าวมาแต่หากเขากระทําให้หลักการที่ดีงานเสี ยไป เราต้องหยุดส่งเสริ มหรือสั มพันธ์กับผู้ นั้ น
เพื่อรักษาความถูกต้องไว้
นอกจากนั้ นคุ ณธรรมสําหรั บผู้ที่จะก้าวมาเป็ นผู ้ นําที่ดี นั้ นยังมีอี กหลายข้อ เช่น สั ปปุริส
ธรรม๗กัลยาณมิ ตรธรรม 7 และสังคหวัตถุ 4 เป็ นต้น ผู้นํารุ่ นใหม่พึ งศึกษาและฝึ กฝนร่ วมกับ
ธรรม 2หมวดข้างต้นควบคู่ไปด้วย