nt142 - page 133

119
อํานาจเมื องใหญ่ ผู ้ ที่เป็ นเมืองต่างก็ ตั้ งตนเป็ นเจ้าโดยหวังที่ จะครอบครองประเทศต่อไป ช่วงเวลานี้ ได้เกิด
การก่อตั้ งชุ มนุมขึ้ น 5 ชุมนุมด้วยกันที่สําคัญๆคื อชุ มนุมเจ้าพระยาพิษณุ โลก (เรื อน) ได้ตั้ งคนเป็ นใหญ่อยู ่
ที่ เมืองพิษณุ โลก มี อํานาจปกครองเมื องต่าง ๆ ในเขตหั วเมืองฝ่ ายเหนื อ ตั้ งแต่ เขตเมื องพิชัย (จังหวัด
อุตรดิ ตถ์) ไปจนถึ งเมืองนครสวรรค์ (พวงทองสุ ดประเสริ ฐ, 2526 : 37)
ทั้งนี้ เจ้าพระยาพิษณุโลก (เรื อน) มี ความกําเริ บมากโดยการสถาปนาตนเองเป็ นกษัตริ ย์ ประกาศ
แต่ งตั้งขุนนางอย่างกรุ งศรี อยุธยาทุกตําแหน่ งโดยไม่ประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิ เษก เมื่อดํารงตําแหน่ง
ได้ 7 วัน ก็เป็ นโรคฝี ในลํ าคอถึงแก่ พิ ราลัย พระอินทร์ อากรน้ องชายเจ้าพระยาพิษณุ โลก (เรื อน) ได้
สถาปนาตนเองเป็ นเจ้าเมืองพิษณุโลกแทน แต่ ประชาชนไม่เคารพเลื่อมใสศรั ทธา (พวงทอง สุดประเสริ ฐ
,2536 : 37)
ส่ วนชุมนุ มเจ้าพระฝาง (เรื อน) หรื อพระสังฆราช ซึ่ งเป็ นพระสั งฆราชครองวัดศรีอโยธยาอยู่ ณ
กรุ งศรี อยุธยา เมื่อเสี ยกรุงครั้ งที่ 2แล้ว เจ้าพระฝางได้ไปตั้ งตนเป็ นใหญ่ อยู่ที่เมื องสวางคบุรี (เมืองฝาง) ใช้
ชื่ อว่า พระพากุลเถร มีประชาชนเคารพเลื่ อมใสมาก จึงได้ตั้ งกองทัพไปตี เมืองต่างๆและในปี พ.ศ. 2310
ได้ยกมาตีเมืองพิ ษณุ โลกโดยล้อมเมืองอยู่ 7 วัน แต่ไม่ สามารถตีเมื องพิษณุ โลกได้ จึงยกทัพกลับเมื อง
สวางบุรี
ในที่สุ ดชุมนุ มพระเจ้าตากสิ นสามารถตี เมืองพิษณุ โลกได้ และเสด็จยกทัพไปตี เมืองสวางบุรี (เมือง
ฝาง) และเมื องอาณาเขตได้ทั้ งหมด ซึ่ งเจ้าพระฝางได้หนี ออกจากเมื องและสู ญหายไป หลั งจากนั้ น
พระองค์ได้ทรงโปรดฯ เกล้ าให้พระยายมราช (บุญมา) เป็ น “สมเด็ จพระเจ้ากรุ งธนบุ รี จึงเสด็จพระราช
ดําเนิ นกลับมายังเมื องพิษณุ โลกกระทําการสมโภชพระมหาธาตุ พระพุทธชินราช และพระพุทธชินสี ห์.....”
(พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอ้างในพวงทอง สุ ดประเสริ ฐ,2526 : 349)
ในปี พ.ศ. 2311สมเด็จพระเจ้ากรุ งธนบุรี (พระเจ้าตากสิน) ได้ ทรงปราบดาภิเษกเป็ นกษัตริ ย์ครอง
กรุ งธนบุรี ทรงพระนามว่า “สมเด็จพระบรมราชาธิ ราชที่ 7”หรื อสมเด็จพระเจ้ากรุ งธนบุรี ในรัชสมัยของ
พระองค์ พม่ าได้รับคําสั่งจากพระเจ้ามังระกษัตริ ย์พม่าให้ ยกทัพเข้ามาตีกรุ งธนบุ รี โดยยกทัพมาทางด้าน
แม่ละเมาเมื องตาก เพื่อจะตัดกําลังหัวเมืองเหนื อไม่ให้ยกทัพลงไปช่วยเหลื อกรุ งธนบุรี ได้ ระหว่างนั้ น
เจ้าพระยาจักรี (ทองด้วง) และเจ้าพระยาสุรสี ห์ (บุ ญมา) ได้ยกกองทัพไปตั้ งรับที่เมืองพิ ชัยและตั้ งมั่นรับ
กองทัพพม่าที่เมืองพิษณุ โลก เนื่องจากพิษณุ โลกมีชัยภูมิเหมาะคือมีแม่นํ้าไหลผ่ าน สามารถใช้เรื อขึ้ นล่อง
ติดต่อกับหัวเมืองฝ่ ายใต้ได้สะดวก
อะแซหวุ่นกี้ แม่ทัพของพม่ าได้ตั้ งค่ายรายล้อมสองฟากฝั่งแม่นํ้ า ในการปะทะกันทั้ง 2ฝ่ ายต่ างผลัด
กันรุ กผลัดกันถอย อะแซหวุ่นกี้ เห็นว่ าแม่ทัพไทยมีความสามารถยิ่ง เนื่ องจากมีกําลังพลน้อยกว่ าพม่ามาก
แต่ ยังรั กษาเมืองได้เป็ นเวลานานจึงได้นัดหยุดรบและขอดูตัวพระยาจักรี (ทองด้วง) แม่ทัพฝ่ ายไทย พระเจ้า
กรุ งธนบุ รี (พระเจ้าตากสิ น) ได้เสด็จยกทัพขึ้ นมาตามลํานํ้ าน่าน เพื่ อช่วยเหลื อพระยาจักรี (ทองด้วง) และ