nt142 - page 132

118
ราราชา และกองทัพหั วเมืองฝ่ ายเหนือเพื่อยกไปล้อมกรุ งศรี อยุธยา ฝ่ ายอยุธยาสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ
ทรงประชวรและสวรรคต สมเด็จพระมหินทราธิ ราชทรงขึ้ นครองราชย์ต่ อ โดยพระองค์ทรงบัญชาการ
ป้ องกันกรุ งศรี อยุธยาอย่างเข้มแข็ง ทําให้ พม่าไม่สามารถเข้าตีได้ พระเจ้าบุเรงนองจึ งกล่อมให้พระยาจักรี
เป็ นไส้ศึกแล้วปล่อยให้ หนี เข้ากรุงศรี อยุธยา ซึ่ งพระยาจักรี ได้ดําเนิ นตามแผน จนในที่สุ ดกรุ งศรี อยุธยา ก็
เสี ยแก่พม่าครั้ งแรกในปี พ.ศ. 2112
เมื่ อยึดกรุ งศรี อยุ ธยาได้แล้วพระเจ้ าบุ เรงนองทรงโปรดฯ เกล้า พระมหาธรรมราชาเป็ น
พระมหากษัตริ ย์ทรงพระนามว่ า สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชครองกรุ งศรี อยุธยาในฐานะเมืองประเทศ
ราชของพม่า ในระยะนี้ เมื องพิษณุ โลก จึ งมีฐานะเป็ นเมืองมหาอุปราช และราชธานีฝ่ ายเหนื ออีกครั้ งหนึ่ ง
ทรงโปรดฯ เกล้าให้พระนเรศวรพระราชโอรสองค์ใหญ่ ไปครองหัวเมื องฝ่ ายเหนื อโดยประทับอยู่ที่ เมื อง
พิษณุ โลก ในปี พ.ศ. 2112
พระนเรศวรทรงปกครองหัวเมืองฝ่ ายเหนื อ โดยประทับอยู่ที่เมื องพิษณุ โลกเป็ นระยะเวลา 15 ปี
ซึ่ งทําให้เมืองพิ ษณุโลกเป็ นศูนย์กลางการปกครอง การทหาร มีการฝึ กกําลังพลเพื่อกอบกู ้ เอกราชของไทย
และสามารถสร้างความสามัคคีให้บรรดาหัวเมื องฝ่ ายเหนือจนมีความเข้มแข็ง ด้วยเหตุนี้ จึงทําให้สมเด็จ
พระนเรศวรทรงประกาศอิสรภาพไม่ขึ้ นต่อพม่ า และเมื่อทรงทราบข่าวว่าพระเจ้ากรุ งหงสาวดีจะยกกองทัพ
มาปราบ พระองค์ได้อพยพชาวเมืองพิ ษณุโลกและหั วเมื องฝ่ ายเหนื อมารวมกันที่ กรุ งศรี อยุ ธยาเพียงแห่ ง
เดียว ในปี พ.ศ. 2127 เพราะกรุ งศรี อยุธยาเป็ นชัยภู มิที่ เหมาะสมที่สุ ด ทําให้เมืองพิษณุ โลกและหัวเมืองฝ่ าย
เหนื อถูกละทิ้งให้เป็ นเมืองร้างถึง 8ปี
หลังจากที่ สมเด็จพระนเรศวรได้รับชัยชนะจากการทํายุ ทธหัตถีกับพระหมาอุปราชแล้ว จึงทรง
โปรดฯ เกล้า ให้ ยกเลิกหัวเมื องฝ่ ายเหนือและรวมอาณาจั กรให้เป็ นอันหนึ่ งอันเดียวกันและเมืองพิ ษณุโลก
นั้นทรงโปรดให้ แต่งตั้ งเป็ นเมืองเอก คู่กับนครศรีธรรมราชทางใต้ โดยผู ้ สําเร็ จราชการเมื องพิษณุ โลกมียศ
เป็ นพระยา แม้ว่าพิษณุ โลกจะมีฐานะเป็ นเมืองเอกก็ตามแต่ พระมหากษัตริ ย์แห่ งกรุ งศรี อยุธยาก็ได้เสด็ จไป
นมัสการ และสมโภชพระพุทธชิ นราชพระพุทธชิ นสีห์ อันเป็ นพระพุทธรูปคู่บ้านคู ่เมืองเสมอ
ในระยะต่อมานี้ เมืองพิษณุ โลกยังคมมีความสําคัญยิ่งทางด้านยุทธศาสตร์โดยเป็ นศูนย์บัญชาการรบ
กับอาณาจักรล้านนา เช่น ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชได้เสด็จไปประทับบัญชาการรบณ เมื อง
พิ ษณุ โลก 2 ครั้ ง คือ ในปี พ.ศ. 2002 และปี พ.ศ. 2004 เมื่อกรุ งศรี อยุ ธยา ได้ทําสงครามกับเชี ยงใหม่
และในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าเสื อ เมื่อพระองค์ เสด็จขึ้ นไปตีเมืองล้านช้างก็ได้เสด็ จมาประทับณ เมื อง
พิษณุ โลกด้วย (ปิ ยนาถ บุญนาค, 2523 : 171)นอกจากนี้ เมื องพิษณุโลกยังมีบทบาทสําคัญเมื่อพม่ามาตีกรุ ง
ศรี อยุธยาในคราวเสียกรุงครั้ งที่ 2กองทัพพิษณุโลกถู กเกณฑ์มาช่วยป้ องกันพระนครด้วย
เมืองพิษณุโลกสมัยธนบุรี ภายหลังการเสียกรุ งศรี อยุธยาให้กับพม่าครั้ งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2310ทําให้
บรรดาหัวเมืองที่ มิได้ถูกพม่ ารุ กรานต่างตั้ งตัวเป็ นอิสระ ส่วนเมื องเล็กเมืองน้อยต่างก็ ยอมอ่อนน้อมอยู่ใต้