bk129 - page 366

358
เมตตา คือความรักใคร่ ปรารถนาดี อยากให้ผู ้อื่นมี ความสุ ขมีจิตใจที่แผ่ไมตรี และคิ ดทํา
ประโยชน์แก่ ผู ้ อื่น เมตตาจะใช้สถานการณ์ ที่ผู ้ อื่นกําลังอยู่ในภาวะที่ เป็ นปกติ สุ ขดี ไม่มีปัญหาความ
เดือดร้อนอะไร เราจึ งมีท่าทีอยากให้เขาเป็ นสุขอย่ างสืบเนื่อง
กรุ ณา คื อความสงสาร คิดช่ วยให้พ้นทุกข์ ใฝ่ ใจในอันจะปลดเปลื้อง บําบัดความทุกข์
ยากเดือดร้อนของปวงสัตว์ กรุ ณาจะใช้ในสถานการณ์ที่ผู ้อื่นกําลังประสบความเดือดร้อนมีปั ญหา
หรื อความทุกข์ เราจึงมีจิตใจคอยจะหาทางปลดเปลื้องเขาให้พ้นจากความทุกข์เดือดร้อนนั้ นไป
มุทิตา คือความยินดี ในเมื่ อผู้ อื่ นอยู่ดี มีสุ ขมีจิตผ่องใส เบิกบานกอปรด้วยอาการแช่มชื่ น
เบิกบานอยู่เสมอต่ อสัตว์ (ผู ้ อื่น) ทั้ งหลายผู ้ ดํารงในปกติสุ ขพลอยยินดีด้วยเมื่อเขาได้ดีมีสุ ข เจริ ญ
งอกงามยิ่งขึ้ นไป มุ ทิตาจะใช้ในสถานการณ์ ที่ ผู ้ อื่ นกําลังประสบความเจริ ญงอกงามประสบ
ความสําเร็ จในชี วิตและหน้าที่การงาน เราจึ งควรมีท่าที พลอยยินดี ส่ งเสริ มสนับสนุ นเขาให้เจริ ญ
ยิ่งขึ้ นๆสืบไป
อุเบกขาคือความวางใจเป็ นกลาง อันจะให้ดํารงอยู ่ ในธรรมตามที่ พิจารณาเห็ นด้วยปั ญญา
คือมี จิตเรี ยบตรงเที่ยงธรรมดุ จตาชั่งไม่เอนเอี ยงด้วยรักและชั ง พิจารณาเห็ นกรรมที่สั ตว์ (ผู ้ อื่ น)
ทั้ งหลายกระทําแล้วอันควรได้รั บผลดีหรื อชั่วสมควรแก่เหตุอันตนประกอบพร้อมที่จะวิ นิจฉัยและ
ปฏิบัติไปตามธรรม รวมทั้ งรู้จักวางเฉย สงบใจมองดู ในเมื่อไม่ มีกิ จที่ควรทํา เพราะเขารับผิดชอบ
งานได้ดี แล้ว เขาสมควรรั บผิดชอบตนเองหรื อเขาควรได้รั บผลอันสมกับความรั บผิดชอบของตน
อุเบกขาจะใช้ ในสถานการณ์ที่การกระทํ าของผู้ อื่ นกําลังทําให้เกิ ดความเดือดร้อนเสี ยหาย ทําให้
หลักการที่ถู กต้องดี งามสูญเสี ยไป ดังนั้ นแม้ว่าเราจะเคยมีจิตใจปฏิ บัติ ต่ อผู้นั้ นตามข้อธรรมทั้ ง 3
ข้อที่ กล่าวมาแต่หากเขากระทําให้หลักการที่ ดีงานเสี ยไป เราต้องหยุดส่งเสริ มหรือสั มพันธ์กับผู้ นั้ น
เพื่อรักษาความถูกต้องไว้
นอกจากนั้ นคุ ณธรรมสําหรั บผู้ที่จะก้าวมาเป็ นผู ้ นําที่ดี นั้ นยังมีอี กหลายข้อ เช่น สั ปปุริส
ธรรม๗กัลยาณมิตรธรรม 7 และสังคหวัตถุ 4 เป็ นต้น ผู้ นํารุ่ นใหม่พึ งศึ กษาและฝึ กฝนร่วมกับ
ธรรม 2หมวดข้างต้นควบคู่ไปด้วย
ในที่นี้ ยกภาวนา 4 และพรหมวิหาร 4 ขึ้ นมาเน้นก็เพราะหมวดแรกเป็ นธรรมที่เน้นการ
พัฒนาขัดเกลาตนเอง โดยสาระสําคัญอยู ่ในขอบเขตระดับปั จเจกบุคคลส่ วนในหมวดหลังเป็ น
ธรรมที่ว่าด้วยการปฏิบัติต่ อผู้ อื่นสาระสําคัญจึ งเป็ นเรื่องของการจัดความสัมพันธ์อย่างถูกต้องดีงาม
ดังนั้ นหากผู้ นําคนใดขวนขวายพัฒนาคุณธรรมทั้ง 2หมวดให้เจริ ญงอกงามภายในตน ก็ย่อมทําให้
ผู ้ นํานั้ นสามารถทํากิจกรรมได้อย่างไม่ง่อนแง่นคลอนแคลนทั้ งยังเป็ นผู้นําที่มีความดีงามพร้ อมที่
ผู ้ อื่นจะเลื่อมใสศรั ทธาให้ความร่ วมมือในการทํากิจกรรมอย่างเต็มกําลังความสามารถ