Page 22 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๒
“สวดหนังสือที่ พระด้าน” แต่ตามลั กษณะนิ สั ยของชาวนครชอบพูดสั้ น ๆ ก็ตัดคํา “สวดหนังสือที่
พระด้าน” ลงเหลือเพี ยง “สวดด้าน” การสวดหนั งสื อที่ พระด้ าน หรื อสวดด้ านมี เฉพาะในวัน
ธรรมสวนะตรงกับขึ้ นและแรม ๘ คํ่า ๑๕ คํ่า เพราะในวันดังกล่าวชาวเมื องจะมาทําบุญฟั งเทศน์
ฟั งธรรมกันที่วั ด โดย เฉพาะวั ดพระมหาธาตุ วรมหาวิหารซึ่ ง เป็ นศูนย์กลางของพุทธศาสนา
แต่ โบราณมีชาวเมืองมาชุมนุมกันมากเป็ นพิเศษ สถานที่จัดฟั งเทศน์ฟั งธรรมในวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร
ก็ คือวิหารคดหรื อพระระเบียง(พระด้าน) ซึ่ งจัดให้มีการเทศน์ ด้านละ ๑ ธรรมาสน์ เป็ นอย่างน้อย
โดยปกติ ชาวเมืองไปนั่งรอฟังพระเทศน์ ที่พระระเบียงก่อนที่พระจะไปถึง คงจะได้
คิ ดกันว่าช่ วงเวลาที่นั่งรอพระจะมาเทศน์นี้ หากจะมีการหาเรื่ องราวมาบอกเล่ากันฟั ง ก็คงจะดี กว่า
นั ่งอยู่เฉย ๆ ทําให้น่ าเบื่อ ในที่ สุ ดก็เกิดความคิดขึ้ นได้ว่าควรจะหาหนังสื อมาสวดฟังกัน จึงเกิดเป็ น
ประเพณี สวดด้านนับแต่นั้ นมา
การสวดด้านมักจะหาคนที่สวดหนังสื อเก่ง ๆ มาสวดหนังสือดี ๆ ที่เป็ นที่ นิยม
ชมชอบของผู ้ ฟั ง ส่ วนใหญ่หนังสื อที่เลือกมาก็เป็ นหนังสือนิ ทานชาดก สํานวนกวีชาวนคร ซึ่ งกวี
ชาวนครเขียนขึ้นเอง เช่ น เรื่ องสุบิน ทินวงศ์ สี่ เสาร์ กระต่ายทอง พระรถเสนของนายเรื อง นาใน
และเรื่ องเสื อโค เป็ นต้น ผู ้ สวดนั้ นต้องเป็ นผู้ ที่มีความสามารถในการสวดอย่างยิ่ง รู้จักเน้นเสี ยงรู ้จัก
เอื้อน รู ้จักเล่นลูกคอนอกจากนี้ ก็ต้องรู้ จักเล่นท่ าทางประกอบในตอนที่ จํา เป็ นเช่ นการใช้สี หน้า
การโยกตัวและการประกอบท่าทาง เป็ นต้น บางคราวได้นักเทศน์เก่า นักแหล่ หมอทําขวัญนาค
ครู มาลัย นายหนังตะลุง มโนราห์ หรื อเพลงบอกสวดมาลัยด้วยแล้ว ยิ ่งเป็ นที่ติ ดอกติดใจของผู ้ ฟัง
ถึ งขนาดว่าคนเฒ่าคนแก่ ซึ่ งไม่รู ้หนังสือเอาเลย บางคนฟั งสวดด้านแล้วจําบทกลอนในหนังสือเล่ มที่
ฟั งนั้ นได้ทุ กบททุกตอนได้ตลอดทั้งเล่ ม และหลาย ๆ เล่มทีเดียว ส่วนใหญ่บทกลอนจากเรื่ องต่าง ๆ
ที่ผู ้ เฒ่ าผู้ แก่ ท่ องให้ เ ราฟั งอยู่ ในปั จจุ บัน ได้มาจากการจดจําจากการสวดด้ านแทบทั้ งสิ ้ น
สําหรั บผู้ สวดหนังสื อนั้ นเมื่อสวดเสร็จก็มักจะได้รับรางวัลเป็ นเงินหรื อได้รับเลี้ ยงข้าวปลาอาหารทุกคราว
เนื่องจากการสวดด้ านนี้ กระทํากั นทุ กด้านของพระระเบี ยง ดังนั้ นผู้ สวดด้าน
ต้องพยายามแสดงความสามารถในการสวดสู งมาก เพระหากสวดไม่เป็ นที่น่ าพอใจ ผู้ ฟั งก็ทยอยกัน
ไปฟังด้านอื่นที ละคนสองคน จนหมดสิ้ นก็ได้ ผู ้ สวดแต่ละคนจึงต้องแสดงความสามารถเพื่อแข่งขัน
กันอยู่ในทีด้วย
ตัวอย่างบทไหว้ครู จากหนังสื อเรื่ องสุบิน ของกวีเก่าชาวนครซึ่ งเป็ นหนังสือที่ ได้รั บความ
นิ ยมสูงสุดของผู้ ฟั งสวดด้านและเป็ นแบบเรี ยนของชาวนครมาแต่เดิ ม มาลงไว้พอให้ เห็นตัวอย่าง
ดังต่อไปนี้
“ข้าขอถวายบังคม ยอกรประนมขึ้ นเหนื อเศียร
ต่ างดอกประทุมเที ยน บริ สุ ทธิบูชา