Page 41 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๓๕
อุดมสมบูรณ์และเป็ นต้นนํ้ าลําธารเป็ นป่ าที่รัฐหวงห้าม บริเวณดังกล่าวย ังไม่ มีชาวบ้านเข้าไปบุ กเบิก
พื้นที่ เพื่อทําเกษตรกรรม มีแต่เพียงชาวบ้านเข้าไปเก็บผลผลิตที่ได้จากป่ าอย่างต่อเนื่อง
เมื่ อเข้าสู่ ช่ วงสงครามโลกครั้ งที่ ๒ หรื อที่เรี ยกว่า สงครามมหาเอเชียบูรพา (พ.ศ.
๒๔๘๔-๒๔๘๙) ได้ส่ งผลกระทบต่ อชุมชนไม่น้อยทั้ งในระหว่างสงครามและหลังสงครามสงบ
เป็ นยุคข้าวยากหมากแพง ชาวบ้านมีแต่ความหวาดระแวง ไม่ กล้าจุ ดตะเกียงตอนกลางคื นเพราะกลัว
ระเบิด ช่ วงระยะเวลาดังกล่าวก่อให้เกิ ดการเปลี่ยนแปลงอย่างมากมาย เมื่ อญี่ปุ่ นได้ตัดถนนขึ้ นหนึ่ ง
สาย เรี ยกว่าถนนยุ ทธศาสตร์ (สายพัทลุ ง-หาดใหญ่) โดยใช้แรงงานของเชลยศึก แต่คนไทยก็ทําเป็ น
แรงงานจ้างกรุ ยทางถางโค่ นบนเนินเขาควนตลอดแนว แล้วเอาไม้ต้นเล็กปูพื ้นถนน ไม้ต้นใหญ่
สร้ างที่พัก มีชาวบ้านแถบริ มทะเลสาบสงขลามารับจ้างญี่ปุ่ นจํานวนมาก เมื่อสงครามสงบ ชาวบ้าน
รอบ ๆ พื้ นที่อพยพเข้ามาสร้างบ้านเรื อน เพื่ อบุกเบิกป่ าปลูกยางพาราและพืชอื่น ๆ
สําหรั บการได้มาซึ่ งที่ ดินที่ ถือครองของชุ มชนในสมัยนั้น แม้ว่ารัฐจะมี นโยบายให้
ราษฎรสามารถจับจองที่ดิ นได้ตามกําลังความสามารถและสติปั ญญา แต่การบุกเบิ กพื้ นที่ของชุ มชน
อยู่ในวงจํากัด เนื่ องจากเหตุผลหลายประการ๓๖ กล่าวคือ ในสมัยนั้นประชากรย ังมีน้อย การบุกเบิ ก
ต้องอาศัยกําลังคน ซึ่ งทําให้บุ กเบิกได้ในขอบเขตจํากัด ประกอบกับในสมัยนั้ นกระแสการผลิตเพื่อ
การขายย ังไม่รุนแรง ส่ วนใหญ่จะทําเพี ยงพอมีพอกิน เพราะถ้าทํามากการเอาไปขายก็ย ังทําได้ไม่
สะดวก นอกจากนี้ การบุกเบิกป่ าของชุมชนในขณะนั้ นย ังไม่บุ กรุ กไปถึงป่ าใหญ่เพราะป่ าในที่ราบ
ป่ าละเมาะย ังมีให้บุกเบิ กไม่ขาดแคลน ประกอบกับการเข้าไปบุกเบิกป่ าทึ บใหญ่นั้ นเป็ นการเสี่ ยง
และทําได้ยากมาก มีสัตว์ป่ าที่ดุร้ ายนานาชนิ ดคอยทําร้ าย และที่สํ าคัญ ในยุคนั้ นมี ไข้ป่ า (มาลาเรี ย)
ชุกชุม ผู ้ คนที่เข้าป่ าและกลับออกมาแล้วมีชี วิตถือว่าเป็ นผู้โชคดี ปัจจัยที่สําคัญอีกประการหนึ่ งที่ทํา
ให้การจับจองที่ดิ นของราษฎรโดยเฉพาะราษฎรรายย่อยอยู่ในขอบเขตจํากัดเป็ นเพราะชาวบ้านที่
เข้าจับจองพื้นที่แล้วจะต้องเข้าแจ้งต่อเจ้าหน้าที่ และทางเจ้าหน้าที่จะออก "ใบจอง" มาให้ก่อน
หลังจากที่เจ้าหน้าที่เข้าตรวจพื้ นที่และพิจารณาดูเห็นสมควรก็จะออกเป็ นใบเหยียบย ํ่าให้ แต่ในขณะ
นั้ นพื้ นที่ชุ มชนตะโหมดสังกัดอําเภอปากพะยูนและอยู่ห่ างไกลจากอําเภอปากพะยูนเป็ นอย่างมาก
การคมนาคมไม่สะดวก ทําให้เจ้าหน้าที่เข้ามาในพื้นที่ ลําบาก รัฐจึงได้มอบอํานาจให้กับผู้นําท้องถิ่น
คือ กํานัน ผู้ ใหญ่บ้านรั บแจ้งการครอบครองสิ ทธิ์ ในที่ดิน จากสาเหตุ ดังกล่าวทําให้ผู ้ นําท้องถิ่นเป็ น
ผู ้ ที่ มีบทบาทและมีอิ ทธิพลมากและมักมีที่ดิ นที่ถื อครองมากกว่ากลุ ่มชาวบ้านอื่ น ๆ และผู ้ เฒ่าย ังเล่ า
อีกว่ า ชาวบ้านที่ไม่ ให้ความสําคัญกับใบเหยียบย ํ่าในสมัยนั้ นก็มีมาก ขอเพียงแต่ ให้ตนเองมีที่ได้ทํา
กิ นก็เพี ยงพอแล้ว ส่ วนชาวบ้านที่ไปยื่นขอใบจองและใบเหยียบย ํ่าส่ วนมากเป็ นผู ้ ที่ ค่ อนข้างจะมี
มุมมองที่คาดการณ์อนาคตได้และเห็นการณ์ ไกล
๓๖สัมภาษณ์สวาท ทองรั กษ์, แกนนําชุมชนตะโหมด, ๑๙ สิ งหาคม ๒๕๕๐.