Page 12 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๖
กระแสความคิดที่เป็ นการทวนกระแสการพัฒนาของรั ฐ ซึ่ งเป็ นที่รู ้จักกันทั ่วไปในนามของการ
พัฒนาแนววัฒนธรรมชุ มชน โดยกลุ่มแนวคิดดังกล่ าวได้เสนอความคิดในการพัฒนาที่ เน้นการ
เชื่ อมั่ นและส่ งเสริ มศักยภาพของชาวบ้านในการพัฒนาตนเองบนพื้ นฐานวัฒนธรรมชุ มชน และ
นําเสนอแนวทางการพัฒนาสังคมที่ เน้นความเท่าเที ยมกันในการควบคุมและจัดการทรัพยากร
การก่ อตัวของแนวคิดวัฒนธรรมชุมชนเกิ ดขึ้ นจากปัจจัยทั้งภายนอกและภายในประเทศ
กล่าวคือ ปั จจัยภายนอกประเทศเกิ ดจากการเปลี่ยนแปลงการอธิ บายคําสอนของศาสนาคริ สต์ (พ.ศ.
๒๕๐๕ - ๒๕๐๘) และการเพิ่มความช่วยเหลือระหว่ างประเทศผ่านทางองค์กรพัฒนาเอกชน โดย
เน้นปรัชญาของกระบวนการพัฒนาแนวใหม่ คือ ความเป็ นอันหนึ่ งอันเดี ยวระหว่างองค์กรกับ
ประชาชน เข้าถึ งความต้องการและความรู ้สึ กของประชาชน และดําเนิ นการสอดคล้องกับ
ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมและทรั พยากรแห่งท้องถิ ่ น ๙ ซึ่ งเป็ นการให้ ความสําคัญกับการพัฒนา
วัฒนธรรมในระดับสากล โดยการประกาศทศวรรษโลก ว่าด้วยการพัฒนาวัฒนธรรมขององค์การ
ยูเนสโก ๑๐ ส่ วนปั จจัยภายในประเทศเกิ ดจากการคุกคามของระบบทุ นนิ ยมต่อชุ มชน ทําให้
ปัญญาชนและนักพัฒนาเกิ ดแนวคิดที่จะรักษาและฟื้ นฟูวัฒนธรรม ประเพณี ดั้งเดิ ม และในระหว่าง
นั้ นการตื่นตัวของปั ญญาชนที่ผ่ านการต่อสู ้ในเหตุการณ์ ๑๔ ตุ ลาคม ๒๕๑๖ ได้ร่วมฟื้ นฟู
ประชาธิ ปไตยและกระบวนการเคลื่อนไหวทางสังคม สร้างบรรยากาศที่ส่ งเสริ มการเรี ยนรู ้สภาพ
และปั ญหาของประชาชน แนวคิดวัฒนธรรมชุมชนเริ่ มปรากฏชัดเป็ นระบบมากขึ้ นในปี พ.ศ.
๒๕๒๔ โดยมีการประชุมสัมมนาของสมาคมคาทอลิกแห่งประเทศไทยเพื่อการพัฒนา ที่สวางค
นิวาส เรื่ อง “วัฒนธรรมไทยกับงานพัฒนาชนบท” ๑๑ แนวคิดวัฒนธรรมชุ มชนได้ขยายออกไปอย่ าง
กว้างขวางมากขึ้ นทั้ งในแวดวงของนักพัฒนาขององค์กรพั ฒนาเอกชน และนักวิชาการที่เข้าร่ วม
นําเสนอแนวคิด ซึ่ งสามารถสร้ างความเป็ นระบบและความชัดเจนให้กับพัฒนาการของแนวคิดใน
ระยะต่อมา ทําให้ เกิดเป็ นกระแสความตื่ นตัวต่อพลังของชุมชน และมีความหลากหลายมากยิ่งขึ้ น
๙ฉั ตรทิ พย์ นาถสุ ภา. ๒๕๓๔. “แนวความคิดว ัฒนธรรมชุ มชน”, ใน ว ัฒนธรรมไทยกับขบวนการ
เปลี่ยนแปลงสังคม, หน้า ๑๗๑ - ๒๑๖. ฉัตรทิ พย์ นาถสุ ภา, บรรณาธิการ. กรุ งเทพฯ : สํานักพิมพ์จุ ฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย, ๑๘๓ – ๑๙๐.
๑๐กาญจนา แก้วเทพ. ๒๕๓๘. การพัฒนาแนวว ัฒนธรรมชุ มชนโดยถือมนุษย์เป็ นศูนย์กลาง. กรุ งเทพฯ :
สภาคาทอลิกแห่งประเทศไทยเพื่อการพัฒนา.
๑๑ สาระสําคัญของการประชุ ม สัมมนาครั้ งนั้ นได้แก่ ๑. การชี้ ให้เห็นความสําคัญของว ัฒนธรรมต่อการ
พัฒนาชนบท ๒. การนําเสนอประสบการณ์ของการพัฒนาชนบท โดยอาศัยว ัฒนธรรมของชาวชนบทเองเป็ น
เครื่ องมือที่สํ าคัญจากประสบการณ์ของนักพัฒนาเอกชน ที่ น่าสนใจ คือ นอกเหนือจากการสัมมนาดังกล่าวจะช่วย
ให้แนวคิ ดว่าด้วยการรื้ อฟื้ นและพัฒนาว ัฒนธรรมชาวบ้านกับการพัฒนาชนบท ได้เป็ นที่ถกเถียง แลกเปลี่ยนเพื่ อ
นําไปสู่พัฒนาการที่ทําให้มีความชัดเจน เป็ นระบบมากขึ้นในระยะต่ อมาแล้ว การสัมมนาดังกล่าวย ังชี้ ให้เห็ นว่า
แนวทางดังกล่าวมิได้เป็ นเรื่ องเพ้อฝัน แต่เป็ นแนวทางที่สามารถนําไปใช้ได้จริ งในทางปฏิบัติ ทว่าต้องอาศัยความ
ชํานาญ การเรียนรู ้และประสบการณ์ที่ยาวนานของนักพัฒนากับชาวบ้าน