Page 10 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๔
หากพิจารณาความหมายของวัฒนธรรมในเชิงชีวิตวัฒนธรรมแล้ว วัฒนธรรมน่าจะถื อได้ว่า
เป็ นองค์รวมของวิ ธี คิ ด คุ ณค่าและอุ ดมการณ์ ของสังคมที่มนุ ษย์สร้ างสรรค์ และสะสมขึ้ นมา
เพื่อที่จะแสดงออกถึ งจิตวิญญาณของความเป็ นมนุ ษย์ และการปรับตัวกับระบบความสัมพันธ์ทาง
สังคมและธรรมชาติภายใต้เงื่ อนไขและบริ บทที่แตกต่างกัน ตามนัยนี้ วัฒนธรรมจึ งเปรี ยบเสมือน
พลังที่อยู่เบื้องหลังศิ ลปและวิถี ชีวิตของสังคมมนุ ษย์ ซึ่ งจะมี ความหลากหลายและซับซ้อนแตกต่ าง
กันไปในแต่ละท้องถิ่น ขณะเดี ยวกันก็มีพลังเคลื่ อนไหวเปลี่ ยนแปลงได้ ด้วยการผลิ ตใหม่ของ
ชุ มชนเจ้าของวัฒนธรรม เพื่ อปรั บตัวกับการเปลี่ยนแปลงของเงื่ อนไขและบริ บทของสภาวะ
แวดล้อม ๕
๒. ชุมชน : พัฒนาการของแนวคิดเกี่ยวกับความเป็ นชุ มชนในสั งคมไทย
ในปั จจุบันคําว่ า “ชุ มชน” มีความหมายในลักษณะต่าง ๆ มากมาย ทั้งในด้านการปกครอง
การพัฒนา ด้านวัฒนธรรมและด้านวิชาการ ตั้ งแต่ความหมายที่เป็ นรู ปแบบของหน่วยทางสังคมและ
สถาบันการปกครอง เช่น ชุ มชนชนบท ชุมชนเมื องและชุ มชนแออัด ตลอดไปจนถึงลักษณะที่ เป็ น
ความสัมพันธ์ กระบวนการและแนวความคิดที่หลากหลาย เช่น องค์กรชุมชน ป่ าชุมชน ผู ้ นําชุ มชน
พัฒนาชุมชน วัฒนธรรมชุ มชน สิ ทธิ ชุมชนและอํานาจชุมชน คําว่า “ชุ มชน” รัฐบาลได้ใช้คํานี้
หลังจากที่ตื่ นตัวในการพัฒนาหมู่บ้าน ในระยะแรกชุมชนจึงมีความหมายใกล้เคี ยงกับคําว่า “บ้าน”
หรื อ “หมู่บ้าน” ในฐานะเป็ นหน่ วยการปกครองที่มีขอบเขตแน่ นอนภายใต้การควบคุมของรัฐ๖
จากการที่คําว่า ชุ มชน เริ่ มเกิดขึ้นมาในวงวิ ชาการและวงการของการปกครองซึ่ งมีเป้ าหมาย
สําคัญในการพัฒนาเปลี่ ยนแปลง และขยายอิ ทธิพลออกไปในชนบท ทําให้ความคิ ดและภาพของ
ชุ มชน มักจะสะท้อนแนวความคิดทางทฤษฎีที่ เหมาะสมกับเป้ าหมาย มากกว่าการชี้ ลักษณะที่เป็ น
จริ งของชุมชน ๗ ภาพชีวิตของชุ มชนชนบทไทยในสายตานักวิชาการและนักพัฒนาในภาครัฐบาลจึง
มีลักษณะ “โง่ จน เจ็บ” มี ความยากจน ขาดความรู้ และเกิดปั ญหาไม่สามารถแก้ไขได้ง่าย ด้วยเหตุนี้
เอง ในช่วงยี่ สิ บปี ที่ผ่ านมาได้มีนักพัฒนาเอกชน และนักวิ ชาการกลุ่ มหนึ่ งออกมาต่ อต้านการล่ ม
สลายของชุมชน เพราะคิ ดว่าความเป็ นชุ มชนเป็ นระบบคุ ณค่าที่ชาวบ้านเคยมี และกําลังถูกทําลาย
๕อานันท์ กาญจนพันธุ์ . ๒๕๔๒ “ว ัฒนธรรมกับการพัฒนา : มิติของพลังที่สร้ างสรรค์” เอกสาร
ประกอบการสัมมนาคณะสังคมศาสตร์ มหาวิ ทยาลัยเชี ยงใหม่, ๔.
๖อานันท์ กาญจนพันธุ์. ๒๕๔๔. มิติชุมชน วิธีคิดท้องถิ ่น ว่าด้วยสิ ทธิ อํานาจและการจัดการทรัพยากร.
กรุงเทพฯ : สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย, ๑๐๘ - ๑๑๑.
๗เรื่ องเดียวกัน, ๑๑๑.