Page 61 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๕๐
คร ั้ นปี จ.ศ. ๑๒๕๓ ไทยทําสนธิสัญญากับฝร ั ่ งเศสโดยยกฝ ั ่ งซ้ายแม่นํ้ าโขงให้
ฝร ั ่ งเศส ส่งผลให้เจ้าคํ าโง่นแก้วกลับมาเป็ นเจ้าเมืองเวียงจันทน์และเจ้าเมืองเชียงขวาง ซึ่งเจ้าคํ า
โง่นแก้วได้ แจ้งฝร ั ่ งเศสให้ขอร ับศพเจ้าขันตีและเจ้านายเชื้อสายพวนทั ้ งหมดซึ่งสิ้นพระชนม์ ที่
กรุงเทพฯ กลับมาเมืองเชียงขวางด้วย กระทั ่ งเจ้าคําโง่นแก้วลาออกจากราชการในเวลาต่อม า ๓๗
เมื่อฝร ั ่ งเศสส่งมองซิเออร์ เดอลิโน (Delineau) มาเป็นข้าหลวงประจําแขวงเชียง
ขวางไดตั ้ งให้เจ้าคําเฮืองบุตรเจ้าอึ่ งเป็ นกวานด้าว (เจ้าครองแขวงเชียงขวาง) พร้อมกับแบ่งเมือง
เชียงขวางออกเป็ นหกเมือง ได้แก่ เมืองคู ณ เมืองคํา เมืองคัง เมืองแสน เมืองสู ้ ย และเมืองหมอก
ต่อมาเจ้าคําเฮืองกระทําความผิด ฝร ั ่ งเศสจึงปลดจากเจ้าครองแขวงเชียงขวางและให้คงเหลือแต่
เพียงเจ้าเมืองทั ้ งหกเท่ านั้ น
ปี จ.ศ. ๑๒๗๓ ฝร ั ่ งเศสได้ยุบเมืองสู้ยกับเมืองคังรวมเป็ นเมืองแปก พร้อมกับยุบ
เมืองแสนรวมกับเมืองคู ณ ดังนั ้ นในช่วงเวลาดังกล่าวแขวงเชียงขวางจึงมีสี่เมือง ได้แก่ เมืองคู ณ
เมืองคํา เมืองแปก และเมืองหมอก โดยมีเจ้าแขวงปกครอง
ขณะเดียวกันยังมีบุ ตรเจ้าอึ่ง โอรสเจ้าน้ อย ประกอบด้วยเจ้าสุวัน เจ้าบุนคง และ
เจ้าดวงดีได้อพยพมาอยู่เมืองบริคันโดยฝ ่ายไทยตั้ งให้เจ้าสุวันเป็นเจ้าอุปราชเมืองบริคันพร้อมยก
ครอบคร ัวชาวพวนให้อยู่ในเมืองบริคันประมาณหกร้อยคน เมื่อเจ้ าสุวันเสียชีวิ ต เจ้าบุนคงและ
เจ้าดวงดีได้ปกครองเมืองบริคันสืบต่อมา ป ัจจุบันเมืองบริคันมีตาแสงคอยดูแลโดยขึ้นอยู่กับเมือง
ปากซัน
๒.๒) พงศาวดารเมืองหลวงพระบาง
สําหร ับพงศาวดารเมืองหลวงพระบางแล้ว เอกสารที่ พบเป็นเอกสารชั ้ นรองซึ่ง
เขียนขึ้นเป็ นสํานวนของกระทรวงศึกษาธิการ สาธารณร ัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ในชุด
พงศาวดารชาติลาวร่วมกับพงศาวดารเมืองพวน โดยในพงศาวดารเมืองหลวงพระบางได้ระบุถึง
ความเกี่ยวพันกับชาวพวนในช่วงต่างๆ ดังนี้
ช่วงที่ ๑ ความสัมพันธ์ระหว่างท้าวเที่ยงคํายอ37
๓๘กับท้ าวฟ้ างุ้ม
ในพงศาวดารเมืองหลวงพระบางปรากฏความสัมพันธ์ระหว่างเมืองหลวงพระบาง
กับเมืองเชียงขวางคร ั ้ งแรกจากการที่ท้าวเทียงคํ ายอซึ่งเป็นราชบุตรพระเจ้าเมืองเชียงขวางมาขอ
พึ่งบารมีท้าวผีฟ้ าและท้าวฟ้ างุ้มเนื่องจากเป็ นชู้กับสนมของบิดา โดยท้าวเที่ยงคํายอขอให้ยกทัพ
ไปตีเมืองเชียงขวาง ท้าวฟ้ างุ้มเห็นว่ าหากตีเมืองพวนได้ก็จะสามารถระดมพลไปรบกับพระเจ้า
สุวรรณคําผงเมืองหลวงพระบางซึ่งเป็นปู่ ของตนเองได้ ดังนั ้ นจึงช่วยท้าวเที่ ยงคํ ายอยึดเมืองเชียง
๓๗ ความตอนนี้ ในสํานวนของกระทรวงศึกษาธิการให้รายละเอียดว่าเมื่อเจ้ าคําโง่ นแก้วลาออกจาก
ราชการ ฝร ั ่ งเศสได้ตั ้ งเจ้าไชยวงศาอนุ ชาต่างมารดาของเจ้ าคําโง่นแก้วเป็ นเจ้าเมืองเชียงขวาง (จารุวรรณ
ธรรมวัตร, ๒๕๓๗ : ๓๓–๓๔)
๓๘ ในพงศาวดารเมืองพวน สํานวนเจ้าคําหมั ้ น วงกตร ัตนะระบุว่าเป็ นเจ้าคํายอยกซึ่งต่ อมาเป็นพระเจ้า
เขี้ยวคํายอ