Page 60 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๔๙
เจ้าบัวคําเจ้าอุ ปราชเมืองหลวงพระบาง และเจ้าน้ อยซู ยเจ้าอุปราชเมืองน่านยกทัพมาปราบฮ่ อ
แต่ไม่สามารถปราบได้ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดฯ ให้พระยาสุริยะภักดี
บุตรพระยาพุทธราภัยยกทัพพร้อมกับทัพเจ้าสุวันนะพมมาเจ้าราชวงศ์เมืองหลวงพระบางเพื่อมา
ช่วยพระยาพุทธราภัย
การปราบฮ่อคร ั ้ งนี้ ส่งผลให้พระยาสุริยภักดีกวาดต้อนชาวพวนประมาณสองพัน
หกร้อยคนไปเมืองกรุงเทพฯ ด้วยอย่างไรก็ดีเกิดอหิวาตกโรคทําให้ชาวพวนเสียชีวิจระหว่างทาง
คงเหลือรอดจนถึงกรุ งเทพฯ ประมาณหนึ่งพันสองร้ อยคร ัวเท่านั ้ น
เมื่อทัพไทยและลาวยกกับ ฮ่อได้เข้ามาโจมตีเมืองเชียงขวางอีกคร ั ้ งหนึ่ง เจ้าขันตี
และเจ้าสุวัน ๓๔ โอรสของเจ้าอึ่ งอพยพชาวพวนหนี ฮ่อไปพึ่งพระยามหาอํามาตย์ของฝ ่ ายไทยซึ่ง
ตั ้ งทัพอยู่ที่เมืองหนองคายเพื่อปราบฮ่อ พระยามหาอํามาตย์ส่งตัวเจ้ าขันตีลงมายังกรุ งเทพฯ
โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดฯ ให้ส่ งเจ้าขันตีไปหลวงพระบางเพื่ อให้
กษัตริย์หลวงพระบางแต่งตั ้ งเจ้าขันตีเป็ นกษัตริย์ครองเมืองเชียงขวาง กระทั ่ งไทยส่งพระเจ้าน้ อง
ยาเธอ กรมหมื่นประจักษ์ศิลปาคมเป็ นแม่ทัพพร้อมกับเจ้าราชวงศ์คําสุกและเจ้าราชภาคิไนยบุญ
คงแห่งหลวงพระบางยกทัพไปปราบฮ่อที่เมืองหัวพันและเมืองพวนสํ าเร็จในที่สุด โดยตั ้ งพระยา
หล่มเป็นข้าหลวงเมืองเชียงขวาง
ต่อมาในปี จ.ศ. ๑๒๔๙ พระยาหล่ มคิดอยากจะเอาเมืองเชียงขวางเป็นของไทย
จึงวางอุบายจับเจ้าขันตี เจ้าอินทะโสม เจ้าทองอิน เจ้าคํ าโง่นแก้ว ๓๕ และท้าวยะเมืองคํ าส่งกลับ
มาที่กรุ งเทพฯ และถูกกักตัวที่กรุ งเทพฯ เป็ นเวลาแปดปี จนกระทั ่ งเจ้าขันตี เจ้าอินทะโสม เจ้า
ทองอิน และท้าวยะเมือง เสียชีวิต ส่วนเจ้าคําโง่นแก้วหนี ไปพึ่งราชทูตฝร ั ่ งเศส ราชทูตฝร ั ่ งเศสจึง
ส่งตั วเจ้าคําโง่นแก้ วไปอยู่ที่เมืองฮาเตียนที่เวียดนาม ขณะที่เจ้าพานคําซึ่งหนีออกจากเมืองเชียง
ขวางไปพึ่งฝร ั ่ งเศสที่ เวียดนาม ในเวลาต่อมามองซิเออร์ เดีย ลิเล (Le Myre De Vilers) ได้ตั ้ งเจ้า
พานคําเป็นเจ้าเมืองคํา แต่ยังคงอยู่ที่ชายแดนเวียดนามเช่นเดิม ๓๖
ฝ ่ายเจ้าพานคําเกรงว่าไทยจะยกทัพมากวาดต้อนชาวพวนกลับไปกรุงเทพฯ อีก
จึงไปหาฝร ั ่ งเศสที่เวียดนาม มองซิเออร์ ลู ยส์ (Luee) ที่เวียดนามจึงแจ้งมองซิเออร์ปาวี (Pavie)
ซึ่งประจําอยู่ที่ เมืองหลวงพระบางให้ร ับเจ้าพานคํากลับมาเมืองเชียงขวางตามเดิม
๓๔ ในสํานวนของกระทรวงศึกษาธิการเรียกว่าเจ้าสีสวัน (จารุวรรณ ธรรมวัตร, ๒๕๓๗ : ๓๒)
๓๕ ในสํานวนของกระทรวงศึกษาธิการระบุว่าเป็นโอรสของเจ้ากํ่า เจ้าราชบุตรเมืองเชียงขวางซึ่งเป็น
น้องของเจ้าโป้ และมีอนุ ชาต่างมารดาชื่อเจ้าไชยวงศา (จารุวรรณ ธรรมวัตร, ๒๕๓๗ : ๓๑,๓๓)
๓๖ ความตอนนี้ ในสํานวนของกระทรวงศึกษาธิการให้รายละเอี ยดว่าพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่น
ประจักษ์ศิลปาคมทรงให้เจ้าขันตี กับเจ้านายพวนทั้ งหลายไปกรุงเทพฯ โดยหลอกว่าจะให้พระบาทสมเด็จพระ
จุลจอมเกล้าเจ้าอยู ่ หัวตั้ งและคืนยศเป็ นเจ้านายเมืองเชียงขวางเหมือนเดิม แต่กลับถูกกักตัวไว้ที่ กรุงเทพฯ ถึง
แปดปี ในที่สุดเจ้าขันตี เจ้าไชยเทศา เจ้าทองอิน และเจ้าอินโสมสิ้นพระชนม์ที่กรุงเทพฯ โดย “…ไทยก็เอาเงิน
ให◌้ฝ ังศพพอสมควร…” ทั ้ งนี้การที่ไทยกระทําเช่นนี ้เพราะระแวงว่ากลุ่มเจ้าเมืองเชียงขวางจะไปเข้าด้วย
ฝร ั ่ งเศสและไม่ซื่อสัตย์ต่อไทย (จารุวรรณ ธรรมวัตร, ๒๕๓๗ : ๓๓)