Page 59 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๔๘
๘. เวี้ยนหมอก คือเมืองหมอก (ท่าโทม) ให้หมื่นหมอกดูแล ทั ้ งนี้ ยังแบ่งเมื อง
หมอกให้พยาตินแท่นและตีนเซียงเสนาผู้ใหญ่ดูแลอีกด้วย ๓๑
เมื่ อเจ้าสาลี (สารีบุ ด?) กลับมาถึงเมืองเชียงขวางก็อยากเป็ นกษัตริย์เมืองเชียง
ขวางเสียเอง จึงส่งตงสี ให้พระเจ้ามั นทาตุราดแห่งเมื องหลวงพระบางแต่งตั ้ งตนเองขึ้ นเป็ น
กษัตริย์ แต่ ตงสีแย้งว่ าเจ้าสาลีไม่ ใช่เจ้านายเมืองเชียงขวางทําให้เจ้าสาลีสังหารตงสีเสียชีวิต ทํา
ให้ขุนนางเมืองเชียงขวางทั้ งหมดหลบหนีไปฟ้ องเวียดนามว่าเจ้าสาลีไม่ใช่เชื้อสายพวนและฆ่าสง
สีตาย ทําให้เวียดนามต้องส่งทหารมาประจําการที่เมืองคํ า๓๒
ในเวลาต่ อมา เวียดนามได้ส่ งเจ้าโป้ เจ้าอึ่ง เจ้าอ่าง เจ้าทับ และเจ้าพมมา โอรส
ของเจ้าน้ อยที่นํ ากลับไปเวียดนาม ให้กลับคื นมายังเมืองเชียงขวาง ขณะนั ้ นพระเจ้ามินมานของ
เวียดนามสวรรคต กษัตริย์พระองค์ ใหม่ของเวียดนามโปรดฯ ให้ถอนทหารกลับคืนเวียดนาม
ทั ้ งหมด ดังนั ้ นในปี จ.ศ. ๑๒๑๓ เจ้าโป้ จึงขึ้นเป็นกษัตริย์เมืองเชียงขวางทรงพระนามว่า “พระเจ้า
อิสระเสดถา” พร้อมกับให้องเวี้ยนเป็ นเสนาบดีที่เชียงขวาง ขณะเดียวกันโปรดฯ ให้เจ้าอึ่ง เป็ น
เจ้าอุปราช เจ้าอ่างเป็ นเจ้าราชบุตร เจ้าเกดโอรสของพระเจ้าอิสระเสดถาเป็ นเสนาบดีกะซวงทัม
มะกาน ส่วนเจ้าทับและเจ้าพมมาเป็ นน้องคนละแม่ กับพระเจ้าอิสระเสดถาจึงําม่ มีตําแหน่ ง ทําให้
เจ้าทับและเจ้าพมมาน้อยใจและไปพึ่ งเวียดนาม ไทยในร ัชสมัยพระบาทสมเด็ จพระจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัว และพระเจ้าจันเทบปะพาคุ นแห่งเมืองหลวงพระบางให้ ช่วย ซึ่งที่ สุดแล้วเจ้ าทบกับ
เจ้าพมมาพํานักอยู่ที่หลวงพระบางนั ่ นเอง ๓๓ เมื่อพระเจ้าอิสระเสดถาสวรรคต เจ้าอึ่งก็ขึ้นครองเม
องเชียงขวางแทน
ปี จ.ศ. ๑๒๓๖ เกิดกบถฮ่อ ชื่อว่าฮ่อเก้อคํายกทัพมาเมืองเชียงขวาง เจ้ าอึ่ งเห็นจะ
ต้านไม่ไหวจึงส่งทูตไปขอให้เวียดนามมาช่วย การรบกับฮ่อคร ั ้ งนั ้ นส่งผลให้เจ้าอึ่ งสิ้นพระชนม์ใน
สนามรบแล้วกองทัพเวียดนามจึงยกทัพกลับ ทําให้ฮ่อสามารถปล้นเมืองเชียงขวางได้พร้อมกับ
จุดไฟเผาเมืองและวัดวาอารามสียหายจํานวนมาก ชาวพวนที่เหลืออยู่จึ งอพยพหนีไปยังเมือง
หลวงพระบางและเวียงจันทน์ ในปี ต่อมาพระบาทสมเด็ จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวของไทยทรง
เห็นว่าพวกฮ่ อปล้นเมืองหัวพันและเมืองเชียงขวางซึ่งติ ดกับไทยจึงโปรดฯ ให้พระยาพุทธราภั ย
๓๑ ความตอนนี้ ในสํานวนของกระทรวงศึกษาธิการกลับระบุบางเวี้ยนไม่ตรงกันกับสํานวนของเจ้าคํา
หมั ้ น ได้แก่ ๑. เวี้ยนขวาง คือเมืองเชียงขวาง ให้พระยาเชียงคูณดู แล ๒. เวี้ยนสูยเมืองลองขึ้นอยู่กับเมือง
เชียงขวาง ให้หมื่นสูยดูแล ๓. เวี้ยนหมอกเมืองลองเชียงขวาง ให้หมื่นหมอกดู แล ๔. เวี้ยนคลังให้พระยาเมือง
กลางดูแล ๕. เวี้ยนแสนให้น้องเจ้าชีวิตพวนชื่ออุปราชแสนเมืองดูแล ๖. เวี้ยนพัน ให้พระยาเมืองกลางดูแล ๗.
เวี้ยนคํา ให้พระยาเมืองคําดูแล และ๘. เวี้ยนลานเมืองหัวพันเรี้ยน ให้เพี้ยหัวพันดูแล ทั ้ งนี้ ให้เวี้ยนคําเป็ นเมือง
หลักและเวี้ ยนขวางเป็ นเมืองรอง (จารุวรรณ ธรรมวัตร, ๒๕๓๗ : ๓๑)
๓๒ ความตอนนี้ ในสํานวนของเจ้าคําหมั้ นเองสรุปว่าเหตุการณ์ดังกล่าวจึงเป็นที่มาของการกล่าวว่า “…
ไทพวนนี้หัวช่วยแกวแอวช่วยลาว…” (คําหมั ้ น วงกตร ัตนะ, ๑๙๖๙ : ๒๔)
๓๓ ความตอนนี้ ในสํานวนของกระทรวงศึกษาธิการให้รายละเอียดว่าเมื่อเจ้าโป้ ขึ้ นครองเมืองเชียง
ขวางแล้ว โปรดให้เจ้าอิงพระอนุ ชาเป็นอุปราช เจ้ากํ่าเป็นราชบุตร เจ้าเพชรโอรสเจ้าโป้ เป็นนายศาล โดย
ทั ้ งหมด “…ได้ร ับสัญญาบัตรจากราชาธิราชแกวแลหลวงพระบาง…” (จารุวรรณ ธรรมวัตร, ๒๕๓๗ : ๓๑)