Page 16 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๕
หากพิ จารณาสัญลักษณ์การท่องเที่ยวที่แสดงออกถึงความเป็ นกลุ่มชาติพันธุ ์พวนและ
ได้ร ับการ “สร้าง” ให้เป็ นประเพณีเพื่อการท่องเที่ยวมากที่สุดประการหนึ่งแล้ว ได้แก่ “ประเพณี
บุญกําฟ้ า” หรือ “บุ ญกํ่ าฟ้า” เนื่ องจากได้ถูกบรรจุอยู่ในปฏิทินการท่องเที่ยวของการท่องเที่ยว
แห่งประเทศไทย (การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย , ๒๕๔๕) ซึ่งหมายถึงการที ่ประเพณีกําฟ้ า
หรือกํ่ าฟ้ าได้ร ับการร ับรองของหน่วยงานร ัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการท่ องเที่ยวเพื่ อ
สะท้อนถึงความมีตัวตนของกลุ่มชาติพันธุ ์พวนในประเทศไทยอย่างเป็นทางการ
อย่างไรก็ดี ตามฮีตของกลุ ่มชาติพันธุ ์พวนแล้ว ได้ระบุถึงประเพณีบุญกําฟ้ าว่าอยู่ใน
เดือนสาม ดังที่ธวัช ปุณโณทก (๒๕๔๒ : ๒๓๐–๒๓๓) กล่าวถึงฮีตของพวนว่า “มื้อเดือนสาม
ขึ้นสามคํ่ า หื้อกํ าฟ้า” ขณะเดียวกัน โพธิ ์ แซมลําเจียก (๒๕๓๗ : ๒๒๑–๒๓๒) ได้อธิบาย
ประเพณีบุญกําฟ้ าไว้ว่า คําว่ากําฟ้ าเป็นภาษาไทยพวนโดยที่คําว่ากํา หมายถึงการยึดหรือถือ
ซึ่งคล้ายกับคําว่ า ขะลํา ที่ ห้ามทํางานในช่วงเวลาการจัดงาน และคําว่าฟ้า หมายถึงแถน หรือ
เทพเจ้าที่สามารถดลบันดาลให้คุณให้โทษกับคน อีกทั ้ งฟ้ ายังหมายรวมถึงวิญญาณบรรพบุ รุรษ
ที่ ลู กหลานจะต้องให้ความเคารพและบูชา ด้ วยเหตุนี้ประเพณีบุญกําฟ้ าจึงเป็นการระลึกถึง
ความดีของบรรพบุรุ ษ โดยถือเอาพระยาแถนเป็ นผู ้ ให้กําเนิดชาวพวนคนแรก (ตามตํานานขุนบู
ลม)
ประเพณีบุ ญกําฟ้ าของกลุ่มชาติพันธุ ์พวนในประเทศไทย จัดขึ้นในระหว่างเดื อน ๓ ขึ้น ๓
คํ่ าของทุกปี ซึ่งเป็ นช่วงเวลาที ่ “กบบ่มีปาก นากบ่มีฮูขี้ หมากขามป้ อมต่ าวหวาน ฟ้าไขป ักตู
นํ้า”๒ หรือในช่วงการเกิดฝนชะช่อมะม่วง ทั ้ งนี ้นอกจากการบูชาพระยาแถนและผีบรรพบุ รุษแล้ว
ยังมีการสู่ขวัญข้าว การบูชาแม่โพสพ และการขนปุ๋ ยใส่ นา ซึ่ง วาสนา บุ ญสม (๒๕๔๒ : ๘๖–
๙๖) อธิบายว่าประเพณีบุญกําฟ้ าได้ให้ความสําคัญกับการฟ ังเสียงฟ้ าร้องคร ั ้ งแรกเพื่อการ
ทํานายความเป็ นอยู่ของคน อาชีพ ตลอดจนสามารถทํานายถึงปริมาณนํ้ าที่จะมีในแต่ ละวันอีก
ด้วย
นอกจากนี้ ในประเพณีบุญกําฟ้ายังมีการสู่ขวัญข้าว โดยการตักข้าวออกมาจากยุ ้งเพื่อเชิญ
ขวัญแม่โพสพให้อยู่กับชาวพวน แล้วจึงนํ าข้าวที่ ตักออกมาไปถวายพระสงฆ์ อีกทั้ งยังมีการทํา
ข้าวจี่ตามความเชื่อในชาดกที่ นางปุ ณณทาสีแห่งเมืองพาราณสีถวายข้าวจี่แด่พระพุทธเจ้า ซึ่ง
ทําให้บรรลุโสดาบัน อีกทั ้ งยังมีการทําข้าวปุ้ น (ขนมจีน) และข้าวหลามถวายพระสงฆ์
หลังจากการถวายข้าวจี่ ผู้สู งอายุจะถือศีลภาวนาที่วัด ขณะที่คนหนุ่มสาวจะมีการละเล่น
ต่างๆ เช่นเซิ้งนางด้ง นางกวัก นางสาก มอญซ่อนผ้า ไม้อื่อ และเมื่อถึงเวลาคํ่า หนุ ่ มสาวจะมี
๒ คติเรื่องกบบ่มีปาก นากบ่มีฮูขี้ หมากขามป้ อมต่าวหวาน ฟ้ าไขป ักตูนํ้า นั ้ นพระอริยานุวัตร เขมจารี
เถระ ได้อธิบายไว้ว่าเมื่อถึงวันขึ ้น ๓ คํ่ า เดือน ๓ ซึ่งถือว่าเป็นวันมงคลของปีเป็ นเวลาที่ชาวอีสานจะต้อง
ประกอบพิธีกรรมประจําปี ได้แก่ การสู่ขวัญข้าว (ตุ้มปากเล้า) การหาบฝุ่นปุ๋ ยใส่นา เสริมเกษตรกรรม การ
ทํ าบุญมงคลเรือน ตุ้มปากเล้าเลี้ยงพระ และการนํากระบุ งข้าวเปลือกไปถวายวัดประจําปี นอกจากนี้ยัง
ประกอบพิธีบูชาแม่โพสพ และยังมีการลงข่วง (ซึ่งทํามาตั ้ งแต่เดือนยี่ ) อีกด้วย ซึ่งคติดังกล่าวคล้ายคลึงกับ
ประเพณีบุญกําฟ้า (พระอริยานุ วัตร เขมจารีเถระ, ๒๕๓๓ : ๑๕–๑๙)