Page 40 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

30
รูปแบบการเปลี่ยนแปลงทางสังคม
การเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่เกิดขึ้นนั้นมีสาเหตุที่สํ าคัญมาจากการเปลี่ ยนแปลงที่เป นไป
ตามธรรมชาติประการหนึ่ง กับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจากมนุษยเปนผูกระทํ าอีกประการหนึ่ง
แตในกระบวนการของการเปลี่ยนแปลงสามารถทํ าใหเกิดรูปแบบของการเปลี่ ยนแปลง 2 แบบ คือ
รูปแบบแรกการเปลี่ยนแปลงแบบเสนตรง เป นการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่กลาววา ทุกสังคมจะมี
วิวัฒนาการแบบเดียวกั นตลอด โดยเปลี่ยนแปลงจากสังคมที่มี ความเจริญของอารยธรรมขั้ นต่ํา
ไปสูสั งคมที่มี ความเจริญของอารยธรรมระดับสูงขั้นต อไป นักวิ ชาการที่เสนอรูปแบบของการ
เปลี่ยนแปลงทางสังคมแบบเสนตรงไดแก ออกุสต กองต เลวิส เฮนรี่ มอร แกน และคารล มารกซ
เป นตน รูปแบบที่สองการเปลี่ยนแปลงแบบวัฏจั กร เปนการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่ไม มีความ
สม่ําเสมอ สังคมจะมีจุดเริ่ มตน จากนั้นจะค อยๆ เจริ ญกาวหนาขึ้นเรื่อย ๆ จนถึงที่ สุดก็ จะเสื่ อม
สลายไป คล ายกับความเจริญของมนุ ษยที่เริ่ มจากเด็ กทารก เติบโตเปนวัยรุน วัยผู ใหญ วั ยชรา
และในที่สุดก็ ตายจากไป หรือหากเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงเปนเวลาในวันหนึ่ง ๆ คือ เริ่มจาก
เชามืด สวาง และมืด แล วคอย ๆ กลับมาเช าใหม ซึ่ งการเปลี่ยนแปลงแบบนี้เมื่อสั งคมมีความ
เจริญถึ งจุดสู งสุดแลว ก็จะคอย ๆ เสื่ อมสลายลง โดยไมได สูญหายไป แตจะมี การปรับปรุงและ
เจริญขึ้นมาใหม เชน สังคมของกรีก อียิ ปต จีน อิ นเดีย เปนตน
การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม
การเปลี่ยนแปลงทางสั งคมและวัฒนธรรมมีนักวิ ชาการหลายทานไดกล าวถึงและเสนอ
แนวคิดตางๆ ตามกระแสการเปลี่ ยนแปลง ตามแนวคิดของผ องพันธ มณีรัตน (2540) ไดเสนอ
แนวคิดไว 3 กระแสหลักกลาวคือ กระแสแรก แนวคิดเกี่ ยวกับเรื่ องสมดุลของโครงสรางและหนาที่
ของสังคม แนวคิดนี้ถื อวา หน าที่ของสถาบันตางๆ ในสังคมและวัฒนธรรมเกี่ ยวของกัน ถาเกิ ดการ
เปลี่ยนแปลงไปในส วนใดสวนหนึ่งแล ว ก็ย อมทํ าใหเกิ ดการเปลี่ ยนแปลงในสวนตางๆ ต อไป
นอกจากนี้แลวสวนประกอบต างๆ ภายในสังคมอาจเกิดการขัดแยงกันเองได เมื่อเกิดความขัดแยง
กันแลวก็จะส งผลใหเกิดความตึงเครี ยด ซึ่งความตึงเครียดดังกลาวทํ าใหเกิดแนวคิดที่แตกตางกัน
หลายแบบที่ นําไปสูการเปลี่ ยนแปลงจากเดิมเล็กนอยจนถึงมากขึ้ น แมวาการเปลี่ ยนแปลงทาง
สั งคม และวัฒนธรรมจะเกิ ดขึ้นเรื่อยๆ ก็ ตาม แตการเปลี่ยนแปลงนั้นก็มีกระบวนการบางอยาง
เกิดขึ้น เพื่ อรักษาวัฒนธรรมเดิ มเชนเดียวกัน การเกิดกระบวนการเหล านี้ทําใหการเปลี่ยนแปลง
เปนไปอยางลาชา กระแสที่สอง แนวคิดเกี่ ยวกับเรื่ องตัวกําหนดทางเศรษฐกิจ แนวคิ ดนี้เป นการใช
แนวคิดของคาร ล มารกซ (Karl Marx) โดยอธิ บายวา รูปแบบของการผลิต หรือวิถีชี วิตที่เกี่ยวของ
กับการผลิ ตเปนตัวกําหนดวิถีชีวิตมนุษย เพราะโครงสรางทางเศรษฐกิจเปนพื้นฐานของโครงสร าง
ดานสังคม การเมือง สติป ญญา และความนึกคิ ด โดยทั่วไปไม ใชสามัญสํ านึกของมนุษย ที่เปน