Page 32 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

22
ตลอดเวลาดวย ดังนั้นบริบทหรือสิ่งแวดลอมระดั บตาง ๆ รอบตัวปจเจกบุคคล จึงมีอิทธิพลโดยตรง
ทั้ งในด านการผลิตซ้ํ าสิ่งเดิ มและการสร างสรรค สิ่ งใหม ของสั งคม ขึ้นกั บคุ ณลั กษณะของ
กระบวนการเรียนรู และระดับปฏิ สั มพันธในกระบวนการเรี ยนรูของมนุษย กั บสิ่งแวดลอมนั้ น ๆ
โดยนั ยนี้ การลดหายไปของจิ ตสํานึกทางสังคมในยุ คสมัยใหม จึงสัมพันธกับวิถี ชีวิตของสั งคมใน
ยุคทันสมัย (Modernization) หรื อโลกาภิวัตน (Globalization) หรืออีกนัยหนึ่ งคือการเปลี่ยนแปลง
ไปของระบบความสัมพันธในระดั บตาง ๆ มีผลกระทบตอกระบวนการเรี ยนรูดานจิ ตสํานึกทาง
สังคมมากที่ สุด ซึ่งวัฒนธรรมการเรียนรูเพื่อจิตสํานึ กตอสังคมหรื อชุมชน ก อนการพัฒนาไปสูความ
ทันสมั ยนั้ น วัฒนธรรมการเรี ยนรูในยุ คชุมชน มี ลั กษณะสําคัญที่ ส งเสริ มจิตสํานึกชุ มชนหรือ
สวนรวมดั งนี้
1. กระบวนการเรี ยนรูไดสรางและพัฒนาความรูที่ สอดคลองกับชีวิตจริ งอยาง
รอบด าน มีบู รณาการทั้งระดับบุคคลและชุ มชน สามารถใชประโยชน ในการดํารงชี วิต อยาง
ครอบคลุมเปนองครวม(รางกาย-จิ ตใจ-สังคม-ธรรมชาติ) คือมี ทั้งความรูในด านทํามาหากิน ที่อยู
อาศั ย รักษาสุขภาพ ฯลฯ ความรูเกี่ยวกับระบบธรรมชาติ เพื่อการดํารงชีวิตทางกายภาพใหอยูรอด
ปลอดภัย และมี องคความรูในการนําจิตใจของมนุ ษยใหเขาถึงหรื อสัมผัสกั บอุดมคติ สัจธรรม สิ่ง
เหนือธรรมชาติ ฯลฯ โดยถือวาเปนความรูที่มีคุณคาสู งสุด อันสะท อนวาวัฒนธรรมการเรียนรูสมัย
เดิมให คุณคากั บความรูในดานจิตใจ (จิ ตวิญญาณ) มากที่ สุด ยิ่ งไปกวานั้น ยั งใหความรูดังกลาว
เป นแกนกลางของการใชความรูอื่นในวิ ถีชี วิตประจํ าวันดานอื่นดวย ทําให ระบบความสัมพันธทุก
ระดั บพึ่งพาอาศัยกันอยางเอื้ ออาทรตอกัน ไมวาระหวางมนุษยกั บมนุษย และมนุษยกั บธรรมชาติ
ดังนั้ น กระบวนการเรียนรูในสั งคมไทยยุคชุมชนจึ งมีอิ ทธิพลชวยพั ฒนารากฐานทางจริยธรรม
ใหแก สังคมไทยมาอย างยาวนาน
2. การที่กระบวนการเรี ยนรูและความรูส วนใหญเกิดและพัฒนาอยูภายในระบบ
ความสัมพันธระหว างมนุษยระดั บตาง ๆ และมนุษย กั บธรรมชาติ โดยมี การแลกเปลี่ ยนเรียนรู
ระหวางกั นสูงมาก มี ผลใหวัฒนธรรมการเรียนรูในยุคชุมชนไม มีคานิ ยมกําหนดใหใครเปนเจาของ
ความรูหรือผูกขาดการใช ความรู หากส วนใหญมี ลักษณะของการแบงป นความรูมากกว า ตาม
ลั กษณะความสัมพันธ ที่เอื้ อเฟอแบ งปน กระบวนการเรี ยนรูจึ งเป นกลไกพัฒนาความร วมมื อ
รวมใจ ความเอื้ออาทร มากกวาการแขงขันแก งแยงชิงดี การทําลายลางกัน นอกจากนี้ การยอมรับ
วา"ผูรู"คือผูอาวุโสที่มีความรูและมี คุณธรรมในศาสตรที่ถือกันว าสัมพั นธกับระบบธรรมชาติหรือสิ่ง
สู งสุด เชน พระสงฆ หมอยา หมอจ้ํา หมอผี ฯลฯ มีผลใหความสั มพันธระหวางผูสอนและผูเรี ยน
หรือแมแตผูรูกับบุ คคลทั่วไป เปนความสั มพันธในเชิงพั ฒนาคุณธรรมไปโดยปริยาย ไมวาคุณธรรม