Page 33 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

22
ปรั บเปลี่ยนวิถี การชีวิตและการพัฒนาทั้ งโครงสร้ างในชุมชน และรู ปแบบการผลิ ตเพื่อเพิ่ม
ผลผลิตและสร้างรายได้ให้ สู งขึ้ น
สําหรั บแนวคิดทางทฤษฎีการแพร่ กระจายทางวัฒนธรรม (The Diffusion Theory of
Cultural) ได้มีนักวิ ชาการหลายท่านได้ให้แนวคิ ดในทฤษฎีนี้ อาทิ
นักมานุ ษยวิทยาชาวเยอรมัน ฟรานซ์ โบแอส (Franz Boas)ให้แนวคิดในแง่การ
แพร่ กระจายทางวัฒนธรรมว่ าเป็ นกระบวนการสําคั ญประการหนึ่ ง โดยวัฒนธรรมมีการ
แพร่ กระจายเข้าไปสู่ อีกวัฒนธรรมหนึ่ ง การแพร่กระจายทางวัฒนธรรมดังกล่าวจะถูกปรับเปลี่ยน
ให้สอดคล้องกับวัฒนธรรมเดิมของชุมชนนั้ น ๆ นอกจากนั้ นย ังเชื่อว่า วัฒนธรรมสามารถวัดได้
โดยนําวัฒนธรรมที่แตกต่างกันมาเปรี ยบเทียบกันและพิจารณาคุณลักษณะที่สู งกว่าหรื อด้อยกว่า
ของแต่ ละวัฒนธรรม ขณะเดียวกันเชื่ อว่าวัฒนธรรมนั้ นไม่มีวัฒนธรรมใดที่ดีกว่ าหรื อเลวกว่ากัน
นอกจากนั้ นได้มีนักมานุ ษยวิทยาชาวอเมริ กัน บาร์เนท (Barnet) ได้สนใจศึ กษาในประเด็นที่
เกี่ยวกับนวัตกรรม ที่ถือว่าเป็ นตัวแทนจากวัฒนธรรมหนึ่ งและมี การถ่ายทอดไปย ังวัฒนธรรมอื่ น
โดยให้ความหมายว่านวัตกรรมคือ ความคิดหรื อพฤติกรรมหรื อสิ่ งใด ๆ ที่ เป็ นของใหม่แตกต่าง
ทางด้านคุณภาพไปจากรู ปแบบที่มีอยู่ บาร์ เนทเชื่อว่ า วัฒนธรรมเปลี่ ยนไปเพราะนวัตกรรม แต่
ขณะเดี ยวกันวัฒนธรรมบางวัฒนธรรมอาจเป็ นตัวถ่ วงหรื อไม่สนับสนุนให้เกิ ดมีนวัตกรรมก็ได้
ฉะนั้ นจึงเสนอว่ าจําเป็ นต้องมีวิธีการส่งเสริ มให้เกิดนวัตกรรมขึ้ นในสังคมหรื อวัฒนธรรม ส่วน
เอฟเวอเรท โรเจอร์ (Everet Roger) เน้ นว่า การเปลี่ยนแปลงสั งคมส่ วนใหญ่ เกิ ดจากการ
แพร่กระจายทางวัฒนธรรมจากภายนอกเข้ามามากกว่าเกิดจากการประดิ ษฐ์คิดค้นภายในสังคม
และนวัตกรรม ที่ถ่ายทอดกันนั้ นอาจเป็ นความคิด ซึ่ งรับมาในรู ปสั ญลักษณ์ ถ่ายทอดได้ยาก
หรื ออาจเป็ นวัตถุ ที่รั บมาในรูปการกระทํา ซึ่ งจะเห็นได้ง่ายกว่และาย ังได้กล่าวอีกว่ า นวัตกรรม
ที่จะยอมรั บกันได้ ง่าย ต้องมีลักษณะ 5 ประการ ได้แก่ 1) มีประโยชน์ มากกว่าของเดิ ม 2)
สอดคล้องกับวัฒนธรรมของสังคมที่ รับ 3) ไม่ยุ ่งยากสลับซับซ้ อนมาก 4) สามารถแบ่งทดลอง
รับมาปฏิบัติ เป็ นครั้ งคราวได้ และ 5) สามารถมองเห็นเข้าใจง่าย รวมทั้ งได้นําเสนอขั้นตอนการ
ตัดสิ นใจรับเอานวัตกรรมใหม่อีก 5 ขั้นตอนได้แก่ 1) ขั้ นตอนในการรับรู ้นวัตกรรม 2) เกิดความ
สนใจในนวัตกรรมนั้ น ๆ 3) ประเมินค่านวัตกรรม 4) ทดลองใช้นวัตกรรม และ 5) ขั้ นตอนการ
รั บหรื อไม่ รั บเอานวั ตกรรม โดยผู้รั บนวัตกรรมอาจมี ทั้ งผู ้รั บเร็ วหรื อช้าแตกต่ างกั นไป
(Crehan.2002: 71-91)
จากทฤษฎีการแพร่ กระจายทางวัฒนธรรมสามารถชี้ ให้เห็ นได้ว่า วิ ธีการและขั้ นตอน
ของการเผยแพร่วัฒนธรรมหนึ่ งไปสู ่อีกวัฒนธรรมหนึ่ ง ต้องคํานึ งถึงข้อเหมื อนและข้อแตกต่างๆ
ของวัฒนธรรมเดิม ดังนั้ นจากกรอบแนวคิ ดนี้ ผู ้ วิจัยได้นํามาเป็ นกรอบในการอธิบาย วัฒนธรรม