Page 257 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

241
จําเป็ นในการพึ่ งตนเอง เพื่ อสร้างความมั ่นใจให้กับชาวบ้าน กระบวนการเปลี่ยนแปลง
ความคิดดังกล่าวเริ ่ มจากการฟื้ นความสัมพันธ์ในชุ มชน สร้ างความไว้เนื้ อเชื่อใจกันจากกลุ ่มเล็ก
ๆ เมื่อสร้างได้สําเร็ จก็ขยายไปย ังคนอื่น ๆในชุมชนให้เข้ามามีส่ วนร่ วมอย่างเต็มใจเต็มศักยภาพ
มากขึ้น ภาวะผู ้ นําเป็ นปั จจัยเบื้ องต้นที่สําคัญยิ่งไม่เพียงแต่ การริ เริ ่ มหรื อการดําเนิ นงานที่ เป็ น
พื้ นฐานของชุมชนเท่ านั้ น ย ังรวมถึงการจัดการในระยะยาว โดยเฉพาะที่เกี่ ยวกับทรั พยากร
ของชุมชนด้วย เพราะผู ้ นําที่มาจากคนในชุ มชนที่เผชิญปั ญหาร่ วมกันย่อมเข้าใจและตระหนัก
ในสถานการณ์ ที่เกิดขึ้ นได้ดี อีกทั้งมีอํานาจภายในอันเป็ นที่ ยอมรับของชาวบ้านด้วย
ในส่ วนของนโยบายที่เกี่ ยวข้องกับการพัฒนาเศรษฐกิ จของภาครั ฐนั้ น ภาครัฐมี
นโยบายมุ่ งพัฒนาเศรษฐกิจ จนทําให้เกิ ดการสูญเสี ยสมดุ ลธรรมชาติ เช่ น กรณี ส่ งเสริ มให้
ชาวสวนปลู กยางพาราเป็ นพืชเชิงเดี่ ยว ได้ทําลายพันธุ ์ไม้ชนิดอื่นที่เกื้อกูลต่อการเจริ ญเติบโต
ของยางพารา ซึ่ งนําไปสู่ การทําลายความสมดุลของระบบนิ เวศตามมา ขณะเดียวกันการขยาย
พื้ นที่ปลูกยางพาราโดยใช้ พื้นที่ ที่ประกอบการเกษตรอื่ น ๆ เช่น พื้ นที่นา สวนผลไม้ สวน
กาแฟ ชาวสวนจะต้องลงทุนเพิ่มมากขึ้ น ขณะที่การเจริญเติ บโตของยางพาราช้ากว่าปกติทั้ง
ผลที่ได้รับก็ตํ่า กรณี เช่นนี้ เป็ นเพราะชาวสวนยางพารามุ่งสร้างรายได้เป็ นตัวเงิ น มากกว่าเห็น
คุณค่าวิ ถีวัฒนธรรมเดิมของชุมชน ทําให้ชุมชนมีความสั มพันธ์และเกื้ อกูลต่อกันน้อยลง พลัง
ชุ มชนจึ งอ่อนด้อยลงด้วย นโยบายการผลิ ตแบบเกษตรอุ ตสาหกรรม ที่ใช้เครื่ องจักรและ
สารเคมี เป็ นหลัก แม้จะเป็ นประโยชน์แต่ ล้วนทําลายสิ ่งแวดล้อมและสภาพนิเวศในชุ มชน
และบางครั้ งการนําหลักวิชามาใช้มากเกิ นไปก็อาจจะทําให้ไม่ รู้ และไม่เข้าใจความจริงของ
ปัญหา บทบาทที่ สําคัญของนักวิชาการในการส่ งเสริมชาวสวนยางพารา จึ งสวนทางกับภู มิ
ปัญญาดั้ งเดิมของชาวบ้าน อย่ างเห็นได้ชัด สภาพเช่นนี้ หากมองอย่างรวดเร็วผิ วเผินจะมองว่า
เป็ นประโยชน์ แต่ในระยะยาวทําให้ชาวสวนยางพารามีความเปราะบางยิ่งขึ้ น ส้อดคล้องกับ
แนวคิดของ เสรี พงศ์พิ ศ.(2546 : 17-19) ที่ว่าการพัฒนาทุกวันนี้ ทําให้ชุ มชนไม่สามารถ
พึ่ งตนเองได้ ดังนั้ นต้องเปลี่ ยนฐานคิ ดใหม่ให้ชุ มชนพึ่ งตนเองได้ กรณี ชาวสวนยางพาราไม้
เรี ยงที่ มีผู ้ นํา ร่ วมคิ ด ร่วมแก้ปัญหากับชาวบ้านในชุ มชน และสามารถฝ่ าวิกฤติ จนอยู ่รอดได้
นั้น นับเป็ นแบบอย่างที่ชุมชนอื่นสามารถนําไปปรับใช้ได้
ทุกวันนี้ ชุนชนชาวสวนยางพาราไม้เรี ยงมี การแสวงหาทางเลือกเพื่อแก้ ไขปัญหาทาง
เศรษฐกิจโดยเชื่อมโยงเหตุ ปัจจัยและองค์ประกอบในลักษณะองค์รวมมากขึ้ น มี การแสวงหา
ความรู ้ความคิดและแนวทางการพัฒนาที่ เหมาะสมแก่ชุ มชนอย่างต่ อเนื่ อง ที่ สําคัญคื อไม่ลื ม
รากเหง้าทางวัฒนธรรมและศักยภาพที่ ชุมชนสั ่งสะสมกันมา การที่ ชุ มชนให้ความสําคัญกับ
การดํารงอยู่แบบเศรษฐกิ จพอเพียง โดยที่ ให้นํ้ าหนักกับภู มิปัญญาชาวบ้าน ฟื้ นฟูคุ ณค่าของ