Page 163 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

147
กันหรื อกับคนที่ รักใคร่ ชอบพอกัน เป็ นการแลกเปลี่ยนที่มีเป้ าหมายแน่ นอนว่า จะให้ผลผลิ ตใด
แก่ใคร จํานวนเท่ าใด ทั้ งนี้ โดยมี เป้ าหมายของการแลกเปลี่ ยน คื อ เพื่อความพอเพี ยงของ
ครัวเรื อนอื่ น ๆ ในปัจจุบัน และเพื่อความพอเพียงของครัวเรื อนของครัวเรื อนตนเองในอนาคต
สิ่ งของที่นํามาแลกเปลี่ยนกันในภาวะปกติ เช่ น ปลา ผัก ผลไม้ หรื อแม้แต่ อาหารที่ปรุ งสุกแล้ว
ก็จะนําไปส่งให้แก่ กัน หรื ออาจเรี ยกว่า วัฒนธรรมของการส่งแกงข้ามรั้ ว และลักษณะของการ
แลกเปลี่ยน จะเป็ นไปในลักษณะที่เมื่อครั วเรือนหนึ่ งนําผลผลิตหรื อสิ ่งของไปให้อี กครั วเรือน
หนึ่ ง หากครัวเรื อนนั้ นมีผลผลิตหรื อสิ่งของที่ มากกว่าการบริ โภคอยู่ ก็ สามารถแบ่งปั นตอบแทน
กลับคืนมาได้ในทันที แต่ หากย ังไม่มีผลผลิตที่จะแบ่งปันหรือตอบแทนได้ในทันที ก็จะนําไปให้
ในภายหลังในลักษณะของการแลกเปลี่ยนแบบ หมูไป – ไก่มา ซึ่ งหลักเกณฑ์ของการแลกเปลี่ยน
เป็ นไปตามหลักของวัฒนธรรมพื้ นบ้าน ตามหลักของนํ้ าใจ หรื อขึ้ นอยู่กับปริ มาณของผลผลิตที่
สามารถแบ่งปั นหรื อตอบแทนกันได้ ดังนั้ น การแลกเปลี่ ยนในลักษณะดังกล่าว จึ งไม่ ต้องมี
สถานที่ กลางในการแลกเปลี่ยนหรื อมีตลาด แต่ ชาวบ้านจะนําผลผลิตไปให้กันและกันถึงบ้าน
เป็ นลักษณะของการแลกเปลี่ยนแบบเจาะจงบุคคล
นอกจากนี้ ย ังพบว่ามีการแลกเปลี่ ยนภายในชุมชนอีกลักษณะหนึ่ ง คื อ
แบบขอกันกิ นเป็ นการแบ่ งปั นอีกแบบหนึ่ งที่ แตกต่ างไปจากการแบ่ งปั นแบบหมู ไป – ไก่มา
เนื่องจากการแบ่งแบบหมู ไป – ไก่มา เป็ นความสัมพันธ์ที่ เริ่ มต้นขึ้ นจากความต้องการของฝ่ ายที่
ต้องการให้โดยไม่ ได้รั บการร้องขอและผู้รับให้ ตอบแทนกลับคืนมา แต่การแบ่ งปันแบบขอกั น
กินจะเริ ่ มต้นจากฝ่ ายผู้ รั บเป็ นผู ้ ร้ องขอสิ ่งของหรื อผลผลิตที่ผู ้ นั้ นเห็นว่าอีกฝ่ ายหนึ่ ง มีอยู ่ มากเกิ น
ความต้องการในการบริ โภค เช่น พืชผักสวนครั วที่ปลูกไว้ ซึ่ งขนาดของการร้องขอก็เป็ นไปใน
ระดับของการบริ โภคเท่านั้ น ความสั มพันธ์ในลักษณะดังกล่าวปรากฏอยู่ตลอดทั ่วทั้ งหมู่บ้าน
โดยไม่ถือว่าเป็ นการเอาเปรี ยบหรื อเบียดเบียนผู ้ อื่น เพราะในวันนี้ อาจเป็ นผู ้ ร้องขอแต่ ในวันหน้าก็
สามารถเป็ นผู ้ ถูกร้องขอได้ในลักษณะเดียวกัน
2) การแลกเปลี่ยนระหว่ างชุมชน
ในชุมชนชาวสวนยางพาราในอดีตนั้ นนอกจากจะมีการแลกเปลี่ยนกัน
ภายในชุมชนแล้ว อีกส่ วนหนึ่ งก็มีจากการแลกเปลี่ยนกันระหว่ างชุมชนเกิ ดขึ้ นในลักษณะเกลอ
เขาเกลอทะเล ระหว่างชุมชนที่มีวิถีการผลิตที่แตกต่างกันมาแลกเปลี่ยนกัน เช่น การแลกเปลี่ ยน
กันระหว่ างชุมชนไม้เรี ยงซึ่ งเป็ นชุมชนชายเขามีอาหารป่ า เอาสะตอ ลูกเนี ยง แลกกับกะปิ ปลา