Page 11 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

ศึกษาประเพณีการแต งงานแบบดั้งเดิมของชาวมุ สลิมในจังหวัดสตูล :
กรณีศึกษา “เบิ รซันดิง”
๕
เป็ นการมีส่ วนร่ วมอย่ างแท้จริง (meaningful participations) ไม่วางระบบไว้ให้ดู เหมือนว่ าได้จัด
กระบวนการให้มีส่ วนร่วมแล้วเท่านั้น
ถ้าการตัดสิ นใจที่เกิดจากการมีส่ วนร่ วมมีความสมเหตุ สมผลและชอบธรรมก็ต้องนําไปปฏิ บัติ
แต่ ถ้าผู ้ มีอํานาจเห็ นว่าการตัดสิ นใจนั้ นไม่เหมาะสม ขัดกับการตัดสิ นของการมีส่ วนร่ วม ก็จะต้องอธิบาย
ได้โดยมีมาตรฐานแห่ งความชอบธรรมที่จะเลื อกตัดสินใจเช่นนั้ น โดยที่ สังคมส่วนใหญ่ยอมรับได้
ถ้าเห็ นว่ าการตัดสิ นใจนั้ นอาจมี ผลกระทบต่ อผู้มี ส่ วนได้ ส่ วนเสี ยก็ ควรจะต้องมี “การ
ปรึ กษาหารื อ” ก็ถือว่ ามีส่ วนร่ วมในระดับที่ สู งขึ้ นมาอีกเล็กน้อย คื อได้รั บฟั งความคิดเห็นก่อนตัดสิ นใจ
วิธีการที่มักจะหยิบขึ้ นมาทํากันบ่ อยๆในระดับนี้ คือ “การทําประชาพิจารณ์” หรื อ “การรับฟั งความคิดเห็ น
ของประชาชน” ต้องเน้นย ํ้าว่ากระบวนการรั บฟังความคิดเห็ นของผู้ มีส่ วนได้ส่ วนเสี ย จะต้องทําตั้ งแต่เริ ่ ม
คิ ดและตระหนักถึงปัญหา (ไม่ ใช่ ทําเมื่ อได้ตัดสิ นใจไปแล้วและได้รั บการประท้วง) เช่น ตระหนักว่ ามี
ปัญหาเรื่ องจํานวนขยะที่เพิ ่มขึ้ น มีความจําเป็ นที่จะต้องหาที่ทิ้ งขยะ จึงจัดการให้คนมามีส่ วนร่ วมเพื่อคิด
หาวิธี แก้ปั ญหาร่ วมกัน กระบวนการมีตั้ งแต่ จัดเวทีคุยกั นในกลุ่มเล็ก เคาะประตู บ้าน ใช้แบบสอบถาม
แล้วประมวลข้อมูลเพื่อนําเสนอต่อผู้ มีอํานาจเพื่อตัดสินใจ การตัดสินใจก็ต้องฟังประเด็นต่างๆ พิจารณา
ทุกประเด็น และตอบคําถามให้ได้ทุ กประเด็น การตัดสิ นใจต้องมีคุ ณธรรมและเป็ นที่ยอมรั บได้ หากไม่
ทํากระบวนการมี ส่ วนร่ วมเหล่านี้ แต่มาทําเพียงวิธี การรับฟั งความคิดเห็ นอย่างเป็ นทางการครั้ งเดี ยวหรือ
สองครั้ ง ก็จะเกิ ดเป็ นปั ญหา เพราะกลายเป็ นเวทีที่แต่ ละฝ่ าย คือ ฝ่ ายสนับสนุนและฝ่ ายค้านมาแสดงจุดยืน
ตอกย ํ้าความเห็ นด้วยและไม่เห็ นด้วย มายืนย ันว่าฉันถูก เธอผิด เวทีนี้ จึงมักจะไม่เหมาะที่จะเป็ นเวทีแห่ ง
การมาพูดคุยกัน
หากมี ข้อขัดแย ้งกันมาก การปรึ กษาหารื อหรื อการรั บฟังความคิ ดเห็ นเฉยๆจะไม่เหมาะสม
จําเป็ นต้องใช้ กระบวนการมีส่ วนร่ วมที่ระดับสู งกว่า คือการร่ วมเจรจาหาข้อยุติ (negotiation) หรื อ เจรจา
โดยมี คนกลางกํากับกระบวนการ (mediation) คนกลางที่ มากํากับกระบวนการจะต้องไม่ใช่ ผู ้ ที่มีอํานาจ
หน้าที่ในการตัดสินใจ ผู้ที่จะทําหน้าที่ตัดสินใจคื อผู้ มีส่ วนได้ส่ วนเสี ยทั้ งหลายหรื อคู่เจรจา หาทางออกที่
ดีที่ สุ ดโดยกระบวนเรียนรู ้ร่วมกันจนทุกๆฝ่ ายพอใจ
ส่ วนกระบวนการมีส่ วนร่ วมระดับสู งสุดคือการลงประชามตินั้ น แม้จะดูดี ที่แต่ละคนสามารถลง
มติ แต่ละคนทีละคนได้ แต่ การลงมติลงได้เพียง “ใช่” หรื อ “ไม่ใช่ ” หรื อ “เอา” หรื อ “ไม่เอา” อาจจะยิ ่ง
ก่อให้เกิดความขัดแย ้ง ความแตกแยกขึ้ นอีก ถ้าสังคมย ังไม่ เข้าใจกระบวนการประชาธิ ปไตยอย่างแท้จริ ง
“กระบวนการมีส่ วนร่ วม” เป็ นกระบวนการที่จะกระจายอํานาจจากผู ้มีอํานาจที่แต่เดิ มมักจะใช้
อํานาจเหนือ (power over หรื อ power against) ตามทฤษฎีผู ้มีอํานาจจะชอบที่จะใช้อํานาจเหนือ เช่น แม่
ซึ่ งมีอํานาจมากกว่าลูก ก็มักจะใช้อํานาจเหนือลูก สั่งให้ลู กกลับบ้านก่ อนคํ่า มาถึงวันหนึ่ งลูกซึ่ งโตขึ้นมา
เป็ นหนุ ่ มเป็ นสาวแล้ว ก็จะขอกลับบ้านดึ ก เพราะจะไปงานวันเกิ ดเพื่อน แม่ก็ ย ังใช้อํานาจเหนื อให้กลับ
บ้านภายในหกโมงเย็น ถามว่าลู กสาวจะย ังเชื่อและปฏิ บัติ ตามไหม ตามทฤษฎีแล้ว หากผู ้ มีอํานาจยิ่งใช้