Page 22 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๔
๑.๓ ลวดลาย เป็ นองค์ประกอบสําคัญอีกสิ่งหนึ่ งที่ช่วยเสริมให้หัตถกรรมจักสานมีรูปทรง
ที่ มีความงามและมีคุณค่าทางศิลปะ ลวดลายของหัตถกรรมจักสานแต่ละชนิ ดจะมีความกลมกลืนกับ
ประโยชน์ใช้สอย รูปทรง และโครงสร้างเป็ นอย่างดี โดยช่างผู้ สานจะเป็นผู้เลือกสรรลวดลาย
ลักษณะต่ างๆ ได้ อย่างสอดคล้ องกับองค์ประกอบอื่ นๆ ได้สมบู รณ์ที่สุ ด ซึ่งทํ าให้ลวดลายของ
หัตถกรรมจักสานเป็ นอีกสิ่งหนึ่ ง ที่ช่วยให้มีความงามที่มี ลักษณะเฉพาะเด่นชัดต่างไปจากงาน
ศิลปหัตถกรรมและงานหัตถกรรมอื่น
๒) คุ ณค่าทางความงามและศิลปะที่เกิดจากการเลือกใช้วัสดุ
๒.๑ การเลือกใช้วัสดุที่ สอดคล้องกับหน้าที่ใช้สอย รูปทรงของหัตถกรรมจักสานแต่ละ
ชนิด เป็ นอีกสิ่งหนึ่งที่ช่วยเสริมสร้างให้เกิดความงดงามและความมีคุณค่าทางศิลปะ ซึ่งจะพบจาก
หัตถกรรมจักสานทั ่ วไป เช่น หัตถกรรมจักสานบางชนิดสามารถใช้ วัสดุ ได้หลายชนิ ด แต่ เพื่อ
ประโยชน์ใช้ สอยที่สมบู รณ์ และความสะดวกสบายด้านต่ างๆ ช่างจักสานจึ งเลือกใช้ วัสดุให้
เหมาะสมที่สุดเท่าที่จะทําได้ ซึ่ งมักเป็ นวัสดุพื้นบ้านเท่าที่จะทําได้ในท้องถิ่นนั ้ น ๆ
๒.๒ ความงามที่เกิดจากผิว และสีหัตถกรรมจักสานโดยทั ่ วไปนั้ นความงามของผิวเป็ น
สิ่งหนึ่งช่ วยให้เกิดความงามและคุ ณค่าทางศิลปะได้ อีกลักษณะหนึ่ ง ผิวของหัตถกรรมจักสานนี้
หมายถึ งผิ วของวัสดุ ธรรมชาติ โดยตรง เช่ นผิ วของไม้ไผ่ หวาย กระจู ด แหย่ ง ซึ่งมี
ลักษณะเฉพาะตนที่แตกต่ างกันไป เป็ นลักษณะเฉพาะของหัตถกรรมจักสาน ต่ างไปจากงาน
ศิลปหัตถกรรมอื่นๆ และนอกจากนี้ ผิว ลวดลายการสานก็ มีความสําคัญเช่ นกัน เพราะลักษณะของ
ลวดลายที่ทําให้ เกิดผิวนอกในลักษณะต่ างๆ กันนี้ จะต้องกลมกลืนกับผิวของวัสดุ ตลอดจนรูปทรง
โครงสร้างของผลิตภัณฑ์ จักสานด้วย จึงจะทําให้ ผลิตภัณฑ์ จักสานนั ้ นๆ มีความงดงามที่ มีคุณค่ าที่
สมบูรณ์
๓) คุณค่าที่เกิดจากการแสดงออก การทําหัตถกรรมจักสานเป็ นกระบวนการสร้างสรรค์
ลักษณะหนึ่ ง ที่ มีองค์ประกอบต่ างๆ หล่ อหลอมเข้ากับกระบวนการทางเทคนิ คด้ วย ดังนั ้ น
หัตถกรรมจักสานจึงมีการแสดงออกของผู้สานแฝงอยู่ด้วย การแสดงออกที่ปรากฏในหัตถกรรมจัก
สานนี้แบ่งออกเป็ น ๒ ลักษณะ คือ
๓.๑ การแสดงออกทางอารมณ์ (Temperamental expression) ลักษณะการ
แสดงออกทางอารมณ์ในหัตถกรรมจักสานจะเห็นได้จากองค์ประกอบต่างๆ ว่ามีความอ่อนช้อย
ละมุนละไมหรือมีความแข้งหยาบกระด้างอย่ างไร ซึ่งสิ่ งเหล่านี้ จะปรากฏอยู่ ดังจะเห็นได้จาก
หัตถกรรมจักสานหลายชนิ ด เช่น หัตถกรรมจักสานย่ านลิเภา ที่ สานอย่างละเอียดประณีตมี
อารมณ์ละเอียดอ่อน ลวดลายที่ ละเอียดประณีตของก่องข้าว ของภาคเหนือ ซึ่งสะท้อนอารมณ์ของ
ผู้สานที่ต่างไปจากชะนางหรือแฝงร ั ้ วบ้าน เป็ นต้น ลักษณะความประณีตและหยาบของลวดลายนี้
เป็นตัวอย่างหนึ่ งที่แสดงให้เห็นอารมณ์ของผู้สานที่แผงอยู่หัตถกรรมจักสานแต่ละชนิด ในแต่ ละ
ท้องถิ่นซึ่งแตกต่างกันมากมายหลายชนิด ลักษณะของการแสดงออกทางอารมณ์นี้ยังปรากฏใน
องค์ประกอบอื่นๆ ของหัตถกรรมจักสานด้วย เช่ น รูปทรง โครงสร้ าง เป็ นต้น นอกจากนี้ การ