Page 21 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๓
๑.๑ รู ปทรงของหัตถกรรมจักสานที่มีคุณค่ าทางความงามนั้ นเกิดจากองค์ ประกอบ
ต่อไปนี้คื อ ความงามของรูปทรงที ่เกิ ดจากเส้นรอบนอก (Outline) สัดส่วนและขนาด
(Proportion&Size)
เส้นรอบนอก เป็ นสิ่งกําหนดรูปทรงของหัตถกรรมจักสาน โดยทั ่ วไปแล้วจะมีลักษณะของ
ความสมดุลในลักษณะ Symetry มากกว่า Asymetry ทําให้หัตถกรรมจักสานมีความกลมกลื นกันดู
สบายตาและลงตัวอย่างสมบูรณ์ในตัวเอง ลักษณะเช่นนี ้เกิดจากตัวกําหนดทางด้านความต้องการ
ประโยชน์และคุณสมบัติของวัสดุ ที่บังคับให้ต้องสร้างเส้นรอบนอกให้เป็ นไปตามหน้าที่ใช้ สอย และ
โครงสร้างตามคุณสมบัติของวัสดุ เช่น โดยทั ่ วไปวัสดุในการทําหัตถกรรมจักสานประเภทไม้ไผ่ จะ
มีคุณสมบัติที่จะทําเครื่องมือเครื่องใช้ต่างๆ ได้ดีในลักษณะของรูปทรงที่ มีเส้นรอบนอกที่เป็ นเส้นโค้ง
มากกว่าการหักมุมเป็ นเส้นตัดกัน ซึ่ งคุ ณสมบัตินี้เป็ นสิ่งช่วยกํ าหนดให้เส้นรอบนอกของหัตถกรรม
จักสานไม้ไผ่ มีลักษณะเป็ นเส้นโค้งที่อ่อนช้อยมากกว่าเส้นตัดกันในลักษณะมุมฉาก การเลื่อนไหล
ของเส้นจะจบสมบูรณ์ลงในตัวเอง ซึ ่งเกี่ยวเนื่ องไปถึงการกําหนดสัดส่วนและขนาดของหัตถกรรม
จักสานด้ วย ดังจะเห็นได้จากหัตถกรรมจักสานแต่ละชนิ ดที่จะต้ องมีเส้นรอบนอกของรูปทรงที่
ประสานกลมกลืนกับสัดส่วนและขนาดด้วย เช่ น เส้นรอบนอกของตุ้มหรืออีจู้สําหร ับดักปลา จะมีก้น
เป็ นรูปสี่เหลี่ยม เพื่อให้ตั ้ งได้ดีมั ่ นคง และจากส่ วนก้นจะขยายออกเป็ นทรงกระบอกแล้วค่อยๆ คอด
เล็กลงในส่วนคอและปาก จะเห็นว่าเส้นรอบนอกมีลักษณะโค้งอ่อนช้อย ส่วนความโค้งของเส้นรอบ
นอกจะมากน้อยอย่ างไรก็ขึ้นอยู่ กับหญ้าที่ใช้สอยว่ าจะใช้ สําหร ั บดักปลาชนิดไหน ในนํ้ าลึ กพื้น
เพียงใด ลักษณะของเส้นรอบนอกนี ้จะถูกกําหนดโดย หน้ าที่ใช้สอยและคุณสมบัติของวัสดุ อัน
ส่งผลถึงการสร้างสัดส่ วนด้วยว่าจะให้ มีความกว้างของฐาน ปาก คอ เล็กใหญ่เท่าใด และรวมถึง
ขนาดทั้ งหมดด้วย
อาจสรุปได้ว่า รูปทรงของหัตถกรรมจักสานที่มีความงามนั ้ นจะต้องประกอบด้ วยเส้นรอบ
นอกที่ กลมกลืนกับสัดส่วนและขนาด โดยมีหน้าที่ในการใช้ สอยของเครื่ องจักสานนั ้ นๆ เป็ น
ตัวกําหนดที่สํ าคัญและมีตัวกําหนดอื่นเป็นองค์ประกอบ เช่น สภาพของการใช้สอยตามสิ่งแวดล้อม
คตินิยมของท้องถิ่น โดยทั ่ วไปแล้ วในหัตถกรรมจักสานทุกภาคของประเทศจะมีรูปทรงที่งดงามอัน
เกิดจากความประสานกลมกลืนกันของเส้นรอบนอก สัดส่ วนและขนาดเป็ นส่วนมากและสิ่งที่ เกิดขึ้น
นี้เป็ นกฎเกณฑ์ทางธรรมชาติอย่างหนึ่งที่ผลักดันให้ช่างจักสานสร้างผลงานขึ้นมาตามหลักเกณฑ์นั ้ น
อย่างเรียบง่ายตามสภาพความเป็ นอยู่ของแต่ละท้องถิ่น
๑.๒ โครงสร้างของหัตถกรรมจักสาน เป็นองค์ประกอบสําคัญอีกสิ่งหนึ่งที่ช่วยเสริมสร้าง
ให้เกิดความงามและมีคุณค่าทางศิลปะ ดังได้กล่าวแล้วในการวิเคราะห์หัตถกรรมจักสาน จะเห็นว่า
การใช้โครงสร้างของหัตถกรรมจักสานพื้นบ้านแต่ละชนิด ผู้ทําหัตถกรรมจักสานจะมีความสามารถ
อย่างยิ่งในการพิจารณาว่ าจะใช้โครงสร้ างชนิดใดกับหัตถกรรมจักสานประเภทใด จึงทําให้
หัตถกรรมจักสานจํานวนมากเท่าที่ปรากฏอยู่ในป ัจจุบันมีคุณค่าทั ้ งทางความงามและคุณค่าในการใช้
สอยที่ ดี ทั ้ งนี้อาจจะเป็ นเพราะได้ร ับการพัฒนาปร ับปรุงข้อบกพร่องต่างๆ ให้มีความสมบูรณ์มาเป็น
เวลานานนั ่ นเอง