Page 20 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๒
อีสาน ก๋ วยน้อย ก๋วยหลวง ที่สานด้วยไม้ไผ่ใช้ใส่สิ่งของในเทศกาลและพิธีทางพุทธศาสนาของ
ภาคเหนือ เป็ นต้น
คุณค่าของผลิตภัณฑ์จักสานด้านประโยชน์ใช้สอยนี้ เกี่ยวเนื่ องและเป็นตัวกําหนดการสร้าง
รูปทรง โครงสร้าง ลวดลาย และการเลือกใช้วัสดุ โดยเฉพาะหัตถกรรมจักสานพื้นบ้านภาคต่างๆ
ทั ่ วไปได้แสดงถึงความชาญฉลาดของช่างจักสานพื้นบ้านได้เป็ นอย่ างดีว่ามีความเข้าใจในหลักของ
ความงามอย่างพื้น ๆ ง่ายๆ แต่ก็มีเอกลักษณ์เด่นเฉพาะตนมีคุณค่าในการใช้ สอยอย่างสอดคล้อง
กับสภาพการดํารงชีวิตในทุกๆ ด้านของผู้คนแต่ละท้องถิ่น ซึ่งสิ่งเหล่านี้เป็ นคุณค่าของหัตถกรรมจัก
สานในการ ใช้สอยที่สามารถแบ่ งตามลักษณะหน้าที่ใช้สอยออกเป็ นประเภทต่างๆ ได้อย่างกว้างๆ
คือ ใช้ในการอุปโภคและบริโภค ใช้ ในอาชีพการงาน ใช้ ในพิธีการตามความเชื่อ ขนบประเพณี
และศาสนา และจากผลิตภัณฑ์จั กสานที่ แบ่งประเภทตามลักษณะการใช้ สอยนี้ แล้วยังแยกออกไป
ตามลักษณะของการใช้ให้ละเอียดลงไปอีกมาก เช่น ใช้เครื่องจับดักสัตว์ ใช้เป็ นภาชนะ ใช้เป็ น
เครื่องประกอบอาคารบ้านเรือน ใช้เป็ นเครื่องปูลาด ฯลฯ
อย่างไรก็ตาม คุณค่าและคุณประโยชน์ของหัตถกรรมจักสานที่มนุ ษย์ได้ร ับจากการใช้สอย
เป็ นสิ่งที่ มีคุ ณค่าต่ อการดํ ารงชีวิตไม่ น้ อย โดยเฉพาะอย่ างยิ่งชาวชนบทที่ อยู่ ห่ างไกลความ
สะดวกสบายที่ได้ร ับจากเทคโนโลยีสมัยใหม่ด้วยแล้ว เครื่องใช้ไม้สอยที่เป็ นหัตถกรรมจักสาน ที่
ผลิตได้ในท้องถิ่นของตนนั ้ นเป็ นสิ่งมีค่าอย่างยิ่งที่ ช่วยเอื้ออํานวย ให้การดํารงชีวิตดําเนินไปด้วยดี
ตามควรแก่สภาพสังคมของท้องถิ่ น นอกเหนือจากคุ ณค่าในการใช้สอยแล้ว หัตถกรรมจักสาน
จํานวนมากยังมีคุณค่ าทางด้านความงามและมีคุณค่าทางด้านศิลปะจนถือว่าเป็ นงานศิลปหัตถกรรม
ก็มีมากมาย
๒.๒.๒ คุณค่ าด้านความงามและศิลปะ หัตถกรรมจักสานในภาคต่างๆ ของไทย
โดยเฉพาะหัตถกรรมจักสานพื้ นบ้าน ที่ยังไม่ได้ร ับการพัฒนาส่งเสริมจํานวนไม่น้อย เป็ นหัตถกรรม
จั กสานที่ มี คุ ณค่ าทางด้ านความงามและศิ ลปะที่ มี คุ ณลั กษณะพิเศษแตกต่ างไปจากงาน
ศิลปหัตถกรรมและงานหัตถกรรมอื่นๆ อย่างสนใจ คุ ณค่าทางด้านความงามและศิลปะของ
หัตถกรรมจักสานนั ้ น เกิดจากองค์ประกอบต่างๆ ที่ อาจวิเคราะห์ได้ดังนี้
๑) คุณค่าทางความงามและศิลปะที ่ เกิดจากรูปทรง โครงสร้าง และลวดลาย
จากการวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์จักสานในเชิงศิลปะ ที่ได้กล่ าวไว้แล้วจะเห็นถึ งความสามารถ
และลักษณะเด่นในการเลือกใช้ รูปทรง โครงสร้าง และลวดลายในการทําหัตถกรรมจักสานของภาค
ต่างๆ ว่ามีความชาญฉลาดและรอบคอบเป็ นอย่างยิ่ง และผลจากความสามารถนั ้ นทําให้หัตถกรรม
จักสานมีความงดงามที่เกิดจากความประสานสัมพันธ์ และความกลมกลืนกันของรูปทรง โครงสร้าง
ลวดลาย เป็ นอย่ างดี ลักษณะของการสร้างสรรค์เครื่ องจักสานที่มีคุณค่าทางความงามและศิลปะ
มิได้จํากัดเฉพาะความประณีตละเอียดเท่ านั้ น หากแต่รวมถึงหัตถกรรมจักสานบางชนิดที่ไม่ละเอียด
ประณีต แต่มีการแสดงออกทางอารมณ์ และศิลปะประกอบเป็ นรูปทรง โครงสร้าง และลวดลายที่
เหมาะสมลงตัวและมีความงามที่เรียบง่าย