Page 19 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๑
การแสดงออกเป็ นรูปธรรมอีกอย่างหนึ่ งถึงภูมิป ัญญาของมนุษย์ ได้แก่ การประดิษฐ์ของ
ใช้จากวัตถุดิบที่หาได้จากธรรมชาติแวดล้อม หัตถกรรมพื้นบ้านของภาคใต้สะท้อนให้เห็นป ัญญา
ดังกล่าวไม่น้อยไปกว่าที่ได้พบเห็นในภูมิภาคอื่นๆ และรวมไปถึงอารยธรรมอื่นๆ ในโลก หัตถกรรม
พื้ นบ้านเป็ นมรดกทางวัฒนธรรมของสั งคมเกษตรกรรม ที่ ได้ มีการสั ่ งสมสื บสานความรู้
ความสามารถและความ ชํานิชํานาญไว้มากมาย สิ่งใดประดิษฐ์ขึ้นใช้แล้วไม่ได้ผลหรือมีสิ่งดีกว่าเข้า
มาแทนที่ สิ่งนั ้ นย่อมเสื่อมสลายไป สิ่งใดใช้ได้ผลดีและเกิดความสะดวกทั ้ งในการผลิตและการใช้ สิ่ง
นั ้ นก็ย่อมคงอยู่ อย่างไรก็ดี มนุษย์ผู้มีวัฒนธรรมเป็นของตัวเองย่อมไม่หยุดอยู่เพียงประโยชน์ใช้
สอยของหัตถกรรมนั้นๆ แต่จะสอดใส่คุณค่ าทางศิลปะโดยจินตนาการลงในหัตถกรรมนั ้ นๆ ด้ วย
เพื่ อตอบสนองความต้ องการทางจิตใจและแสดงออกถึงความคิ ดริเริ่มสร้ างสรรค์ของผู้คนใน
วัฒนธรรมนั้ นๆ อันเป็นธรรมชาติอย่างหนึ่งของความเป็ นมนุษย์ เมื่อเป็นดังนี้งานหัตถกรรมพื้นบ้าน
ที่ ได้ร ับการสร้างสรรค์ขึ้นด้วยจิตใจที่ประณีตย่อมชูคุณค่าของหัตถกรรมนั้ นเองขึ้นเป็นงานหัตถศิลป์
อันบ่ งชี้ ภูมิป ัญญาในการปร ับตัว พร้อมๆ กับบ่ งชี้ความมีศิลป์ ของกลุ่มชนนั ้ นๆ ควบคู่กันไป
สํ าหร ับงานหัตถกรรมพื้นบ้านของภาคใต้ กล่าวได้ว่าเป็นผลพวงของการรู้ จักเอาวัตถุดิบใน
ธรรมชาติแวดล้อมภาคใต้ที่หาได้สะดวกมาใช้ทําสิ่งของเครื่องใช้ไม้สอยอย่างหลากหลาย (เอกวิทย์
ณ ถลาง. ๒๕๔๔ : ๖๗-๖๘.)
๒.๒ คุณค่าของหัตถกรรม
งานศิลปหัตถกรรมที่มีคุณค่ าต่อชีวิตมนุษย์ไม่น้ อยอย่างหนึ่ งตลอดเวลาที่ ผ่ านมานับพัน ๆ
ปีนั ้ น จุ ดประสงค์หลักของการสร้างผลิตภัณฑ์จักสานขึ้ นมาก็เพื่อใช้สอยเป็นหลักสําคัญ จะเป็ นการ
ใช้สอยในการอุปโภคบริโภค หรือใช้สอยในพิธีกรรมทางศาสนา และความเชื่อถือตามขนบประเพณี
ก็ตาม นอกเหนือจากการสร้างผลิตภัณฑ์ จักสานขึ้นมาเพื่อใช้สอยโดยตรงแล้ว เวลาว่างและความ
สมบูรณ์สุ ขสบายได้ทําให้มนุษย์มีเวลาที่จะสร้างสรรค์เครื่ องมือ เครื่องใช้ได้อย่างพิถีพิถันประณี ต
งดงามยิ่งขึ ้น จนทําให้เครื่องมือเครื่องใช้บางส่ วนเป็ นงานศิลปหัตถกรรมที่มีค่าด้วย จาก
วัตถุประสงค์ของการสร้างผลิตภัณฑ์ จักสานโดยนัยนี้ ทําให้สามารถประเมินคุณค่าของผลิตภัณฑ์จัก
สานได้ ๒ ลักษณะคือ
๒.๒.๑ คุณค่าที่เกิดจากประโยชน์ใช้สอย (Functional value)
๒.๒.๒ คุณค่าทางความงามและศิลปะ (Aesthetic value & Artistic value)
๒.๒.๑ คุณค่าของผลิตภัณฑ์จักสานที่ได้จากประโยชน์ใช้สอย แบ่งอย่างกว้างๆ ได้เป็ น
คุณค่ าที่ได้ร ับจากประโยชน์ใช้สอยทางกาย ได้ แก่ การสร้างเครื่องจักสานเพื่อเอื้ออํ านวยความ
สะดวกสบายในการดํารงชีวิต เช่น เพื่ อใช้ในการอุปโภคบริโภค และการประกอบอาชีพ เป็ นต้น
ส่วนคุณค่ าของผลิตภัณฑ์จักสานอีกประการหนึ่ง คือ คุ ณค่าทางใจ ได้แก่ ผลิตภัณฑ์จักสานที่ทํา
ขึ้นใช้ในพิธีกรรมทางศาสนา ความเชื่อและขนบประเพณี เช่น การสานตุงในภาคเหนื อและภาค