Page 18 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๑๐
หาวัสดุในท้องถิ่ น ง่ายๆใกล้ๆตัว มาสร้างสรรค์เป็ นผลิ ตภัณฑ์แบบพอเพียงที่ ทําให้ชาวบ้านมี
เศรษฐกิจแบบเพียงพอ และในป ัจจุบันสังคมไทยได้ตระหนักถึงความจําเป็นในการหันมาพึ่งตนเอง
ตามวิถีไทยโดยการน้อมนํ าแนวพระราชกระแสเรื่องเศรษฐกิจแบบพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระ
เจ้าอยู่ หัวมาเป็ นแนวทางการดําเนิ นชีวิ ตทั ้ งส่วนบุ คคล ชุมชน และสังคมโดยรวม เพราะโดย
พื้นฐาน สังคมไทยมีต้นทุนทางสังคม (Social Capital) ที่มีคุณค่ ามหาศาลอยู่ในตัวอยู่แล้วเพราะ
เป็นประเทศเกษตรกรรมที่อุดมสมบู รณ์ไปด้วยพืชพรรณธัญญาหารและวัตถุดิบในท้องถิ่นที่นํามา
สร้างสรรค์เป็ นภูมิป ัญญาที่สั ่ งสมมายาวนานและมีการกระจายอยู่ทุ กพื้นที่ในประเทศไทย(อารี สุทธิ
พันธุ์. ๒๕๒๘: ๑๐-๑๑; เอกวิทย์ ณ ถลาง. ๒๕๔๘: ๑๑๘-๑๑๙; พงษ์ ผาวิจิตร. ๒๕๔๗: ๑๙-๒๐;
จิระวดี วชิรานนท์. ๒๕๔๗: ๒)
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่ หัว ร ั ชกาลที่ ๙ ทรงให้พระบรมราโชวาทไว้ว่ า “งานด้าน
การศึกษา ศิลปะ และวัฒนธรรมนั้ น คือ งานสร้างสรรค์ความเจริญทางด้านป ัญญาและจิตใจ ซึ่ง
เป็ นทั ้ งต้นเหตุ และองค์ประกอบที่ขาดไม่ได้ของความเจริญด้านอื่ นๆ ทั ้ งหมดเป็นป ัจจัยที ่จะช่วยให้
เราร ักษาและธํารงความเป็นไทยไว้ได้สืบไป” (รุ่ง แก้วแดง. ๒๕๔๕: คํานํ า) งานหัตถกรรมก็เป็ น
ผลผลิตทางภู มิป ัญญาและการสร้างสรรค์ ของมนุ ษย์ที่มี คุณค่า วิ บู ลย์ ลี้สุ วรรณ ได้กล่าวถึง
หัตถกรรมกับวิ ธีคิ ดของมนุ ษย์ไว้ ว่าการเลื อกใช้ วัสดุ ที่ สอดคล้องกั บหน้าที่ ใช้สอยรูปทรงของ
ผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่ช่วยเสริมสร้างให้เกิดความงดงามและความมีคุณค่าทางศิลปะ
ซึ่งจะพบจากหัตถกรรมได้ทั ่ วไป โดยช่ างจะเลือกใช้วัสดุ ให้เหมาะสมที่สุดซึ่งมักเป็ นวัสดุพื้นบ้าน
เท่าที่จะทําได้ในท้องถิ่นนั ้ นๆ (วิบูลย์ ลี้สุวรรณ. ๒๕๓๒: ๑๒๙)
งานหัตถกรรมเป็ นงานที่ใช้ฝี มือในการดัดแปลงวัสดุ ธรรมชาติมาเป็นเครื่องมือเครื่องใช้ใน
ชีวิตประจํ าวันหรือในโอกาสพิเศษ แม้บางคร ั ้ งจะมีการใช้อุ ปกรณ์เครื่องมือเข้ามาช่วยบ้าง แต่
กระบวนการผลิตจะใช้ ฝี มือเป็ นสําคั ญ งานหัตถกรรมจึงเป็ นงานที่สะท้ อนถึง เทคโนโลยีและ
ภูมิป ัญญาของชาวบ้านได้เป็ นอย่างดี เป็นการสร้างสรรค์ภูมิป ัญญาพื ้นบ้าน มีความสํ าคัญและมี
คุณค่าอย่างยิ่งต่อวิถีชีวิตของคนไทย เอกวิทย์ ณ ถลาง ได้กล่าวถึงความหมายของภู มิป ัญญาไว้ว่า
ภูมิ ป ัญญา คื อ ความรู้ ความคิด ความเชื่ อ ความสามารถ ความจัดเจน ที่ กลุ่มชนได้ จาก
ประสบการณ์ที่ สั ่ งสมไว้ในการปร ับตัวและดํารงชีพในระบบนิเวศ หรือสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อมทางสังคมและวัฒนธรรมที่ได้มีการสืบสานกันมา อีกทั้ งภูมิป ัญญาเป็ นผลของการใช้
สติป ัญญาปร ับตัวกับสภาวะต่างๆ ในพื้นที่ที่ กลุ ่มชนนั ้ นตั ้ งหลักแหล่งและสร้างถิ่นฐานก็มีการติดต่อ
สัมพันธ์กัน มีการร ับเอาหรือปร ับเปลี่ยนนํามาสร้างประโยชน์ และ หรือ แก้ป ัญหาได้ในสิ่งแวดล้อม
และบริบททางสังคมวัฒนธรรมดังนั ้ น ภู มิป ัญญาจึงมีทั ้ งภูมิป ัญญาที่เกิดจากประสบการณ์ในพื้นที่
ภูมิป ัญญาที่มาจากภายนอกและภูมิป ัญญาที่ผลิตใหม่หรือผลิ ตซํ้ า เพื่อแก้ ป ัญหาและปร ับตัวให้
สอดคล้องกับความจําเป็ นและการเปลี่ยนแปลง (เอกวิทย์ ณ ถลาง. ๒๕๔๘ :๑๑๘-๑๑๙)