Page 17 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๙
๓. ความจํ าเป็นในการใช้สอย ความจําเป็ นในการใช้สอยของชาวบ้านในแต่ละ
ท้องถิ่น อาจมีเหมือนๆ กัน หรืออาจแตกต่างกันได้ เพราะเหตุ นี้ เองรูปแบบของงานช่ างฝี มือ
พื้นบ้าน จึงเกิดขึ้ นเหมือนๆ กันหรือแตกต่างกันได้
๔. สภาพภู มิศาสตร์ สภาพดินฟ้าอากาศ มีส่ วนสําคัญที่ทําให้เกิดมีช่วงเวลา
สําหร ับการสร้างสรรค์งานศิลปหัตถกรรม เช่น ในฤดู แล้งแทนที่ชาวบ้านจะทําเครื่องมือจับสัตว์นํ้าก็
อาจจะทอเสื่อ ทํากรงนก หรืออื่นๆ ตามความเหมาะสม
๕. ลัทธิความเชื่อ ลัทธิความเชื่อมีส่วนเกี่ยวพันกับการสร้างสรรค์งานช่างฝี มือ
ที่เห็นได้ชัด เช่น การสลักหยวกในงานพิธีรดนํ้ าศพ และการแกะสลักหน้าพรานเพื่อใช้ในการแสดง
มโนราห์ เป็ นต้น
อภัย นาคคง (๒๕๒๓: ๓-๕) กล่าวในทํานองเดียวกันว่า องค์ประกอบต่างๆ ที่ทํา
ให้หัตถกรรมพื้ นบ้าน ของแต่ละท้องถิ่นแตกต่างกันมีหลายประการ ดังนี้
๑. ความจํ าเป็ นทางประโยชน์ ใช้สอย เนื่ องจากชาวบ้านประกอบอาชี พที่
แตกต่างกัน จึงมีความจําเป็ นที่ต้องสร้างสรรค์สิ่งใช้สอยในการประกอบอาชีพที่แตกต่ างกัน เช่น
ชาวนาต้องสร้างไถ คราด แอก ส่วนชาวสวนผักผลไม้ก็ต้องสร้างตะกร้า กระจาด กระบุง เป็ นต้น
๒. วั สดุหรื อวัตถุดิบ ชุมชนใดอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่มีวัสดุ หรือวัตถุ ดิบใด ก็จะ
นําเอาสิ่งที่ มีอยู่นั ้ นมาทํางานหัตถกรรม
๓. รสนิ ยมตกทอด หมายถึง ความนิยมชมชอบทางความงาม ซึ่ งจะแสดง
ออกมาให้เห็นทั ้ งรูปร่าง ทรวดทรง สีผิว การตกแต่ งรายละเอียดต่างๆ ชุมชนใดท้ องถิ่นใดมี
รสนิยมตกทอดอย่างไร ก็ย่อมแสดงออกมาอย่างนั้ นทั ้ งผู้ผลิตและผู้ ใช้สอย
๔. สังคมและขนบธรรมเนี ยมประเพณี ขนบธรรมเนียมประเพณีของชุ มชนใน
สังคมชนบทมี ส่ วนอย่ างสํ าคั ญในการปร ับปรุ งแบบงานหั ตถกรรมพื้ นบ้ านพิ ธี กรรมและ
ขนบธรรมเนียมประเพณีของแต่ ละท้องถิ่น มีความแตกต่ างกันเพียงใด งานหัตถกรรมพื้นบ้านก็
ย่อมมีลักษณะของแต่ละท้องถิ่นเพียงนั ้ น
๒.๑.๒ ภูมิปั ญญาหัตถกรรมพื้นบ้านภาคใต้
วิ วัฒนาการของนั กคิดในแต่ละยุ คสมั ย มีสิ่งที่ น่ าสนใจในเรื่ องของการรู้ จั ก
ประยุกต์ใช้วัตถุดิบใกล้ตัวให้เป็ นประโยชน์ เริ่มตั ้ งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ที่มนุษย์ถํ้ารู้จักคิดที่จะ
ขูดขีดถ่ายทอดประสบการณ์ ในชีวิตลงบนผนังถํ้าอัลตามิราในประเทศสเปนและถํ้าลาสโคในประเทศ
ฝร ั ่ งเศส (Altamira & Lascaux) ด้วยสิ่งของที่หาง่ายใกล้ๆ ตัวทําให้นักโบราณคดีได้มองเห็นเรื่องราว
ความเป็ นมา สิ่งที่ สืบทอดมาเป็ นลําดับ ทําให้ทราบว่ าแม้แต่ ยุคก่อนประวัติศาสตร์จนถึงโลกป ัจจุบัน
มนุษย์รู ้ จั กที่จะนํ าศิลปะมาเกี่ยวข้องกับบริบททางสังคมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และนักคิดในยุคก่อน
ประวัติศาสตร์นี้ ได้รู้จักสร้างสรรค์ผลงานจากวัสดุในท้องถิ่นที่หาได้ง่ ายใกล้ๆตัว งานหัตถกรรมเป็น
งานศิลปะที ่ เป็ นผลงานของชาวบ้านที่ทํารายได้ให้กับประเทศอย่างมหาศาล ก็ได้ใช้หลักคิดจากการ