Page 16 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๘
๑๐. ประเภทเบ็ดเตล็ด เป็ นงานหัตถกรรมพื ้ นบ้านที่ไม่สามารถจัดเข้าเป็ นประเภท
ใดได้แน่ นอน เช่น การจัดดอกไม้ การแกะสลักผลไม้ การทําลูกป ัด เป็นต้น
มาโนช กงกะนันทน์ (๒๕๒๙: ๕๙-๗๖) ได้แบ่งหัตถกรรมพื้นบ้านตามลักษณะของ
วัสดุ และเทคนิคการทําออกเป็น ๙ ประเภท ดังนี้
๑. เครื่องไม้ เช่น เครื่องมือเครื่องใช้ภายในคร ัวเรือน เครื่องเล่ นดนตรี และ
เครื่องประดับตกแต่ง เป็นต้น
๒. เครื่ องจักสาน เช่น เครื่องมือกสิกรรม เครื่องมือจับปลา เครื่องใช้ภายในบ้าน
๓. เครื่องดิน ได้แก่ หัตถกรรมเครื่องเคลือบดินเผา
๔. เครื่องหิน เช่น โม่ ครก และสาก เป็ นต้น
๕. เครื่องโลหะ วัสดุ หลักที่ใช้ในการทําเครื่องโลหะ มี 3 ชนิด ดังนี้
๕.๑ เหล็ก นิยมทํ าเครื่ องใช้ภายในคร ัวเรือนและการเกษตร เช่น มีด ขวาน
จอบ เสียม เคียว เป็ นต้น
๕.๒ ทองเหลือง เช่น ระฆัง เชิงเทียน เครื่องเชี่ยน เป็ นต้น
๕.๓ ทองแดง เช่น ขันลงหิน พาน ถาด ช้อน มีด เป็ นต้น
๖. เครื่องทอ หัตถกรรมพื้ นบ้านที่เป็นเครื่องทอ มีอยู่ด้วยกัน ๒ ชนิด คือ ทอผ้า
และทอเสื่อ
๗. เครื่องร ัก เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “เครื่องเขิน” เช่ น ขันนํ้ า โถ และถาด เป็นต้น
๘. เครื่องกระดาษ เช่น สมุดไทย สายรุ ้ ง ธง หน้ากาก เป็นต้น
๙. เครื่องหนัง เช่น การแกะรูปตัวหนังตะลุ ง กระเป๋ า เป็นต้น
๒.๑.๑.๔ องค์ประกอบของการผลิตหัตถกรรมพื้นบ้าน
หัตถกรรมพื้นบ้านมีอยู่ทั ่ วไปทุกท้ องถิ่นทุกภู มิภาคของประเทศ แต่หัตถกรรมของ
แต่ละท้องถิ่นจะแตกต่างกันไปตามองค์ประกอบต่างๆ ที่ เข้ามามีอิทธิพลต่องานหัตถกรรม ซึ่งมีอยู ่
หลายประการ ดังนี้
สํ านักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่ งชาติ (๒๕๓๔: ๒๖-๒๗) กล่ าวถึง
องค์ประกอบที่ เป็ นเงื่อนไขและมีอิทธิพลต่องานหัตถกรรมพื้ นบ้าน ดังนี้
๑. วัสดุ วัสดุ ที่มีในท้องถิ่นหรือมีในภูมิภาคต่างๆ เป็ นเงื่อนไขบังคับให้ชาวบ้าน
ในท้องถิ่นคิดแก้ป ัญหา โดยนํ าเอาวัสดุที่ มีอยู่มาใช้ให้เกิ ดประโยชน์ ค◌ุ◌้มค่ าที่สุ ด และให้ได้
รู ปแบบสอดคล้องกับหน้ าที่ ใช้สอย เช่ น ในท้องถิ่นที่มี ไม้ไผ่ ก็มี เครื่ องจักสานที่ ทําเป็ นภาชนะ
เครื่ องใช้ต่างๆ ในท้องถิ่นที่มีดินเหมาะแก่ การป ั ้ นก็จะมีเครื่องป ั ้ นดินเผา เป็ นต้น
๒. สภาพทางเศรษฐกิจ สภาพทางเศรษฐกิจในสังคมของชาวบ้านมีส่วนเป็ น
อย่างมากที่ทําให้ชาวบ้านต้ องทําสิ่งของเครื่องใช้ต่างๆ ขึ้นใช้เองภายในครอบคร ัวเพื่อแก้ ป ัญหา
โดยมักจะใช้วัสดุที่หาง่ายในท้องถิ่น