Page 13 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๕
บทที่ ๒
ทบทวนวรรณกรรมและงานวิ จัยที่เกี่ยวข้อง
๒.๑ ภูมิ ปั ญญากับหัตถกรรมพื้นบ้าน
๒.๑.๑ หัตถกรรมพื้นบ้าน
๒.๑.๑.๑ ความหมายของหัตถกรรมพื้นบ้าน
นักวิชาการหลายท่านได้ให้ความหมายของหัตถกรรมพื้นบ้านไว้คล้ายๆ กัน ดังนี้
อภัย นาคคง (๒๕๒๓: ๑) ได้ให้ความหมายของหัตถกรรมพื้นบ้านไว้ว่า เป็นการ
สร้างสรรค์สิ่งใช้สอยด้วยมือของชาวบ้านหรือประชาชนในท้องถิ่นต่างๆ ผลงานหัตถกรรมพื้นบ้าน
แต่ละท้ องถิ่นย่ อมมีลักษณะซึ่ งเกิดแก่สภาพแวดล้ อมทางภูมิ ศาสตร์ สังคม ขนบธรรมเนี ยม
ประเพณี ประโยชน์ใช้สอย และรสนิยมตกทอดที่ มีมาในท้องถิ่นนั ้ น
วิบูลย์ ลี้สุวรรณ (๒๕๓๒: ๑๖๐) ได้ให้ความหมายของหัตถกรรมพื้นบ้านไว้ว่า คือ
สิ่งที่ สร้างขึ้นด้วยฝี มื อมนุ ษย์ โดยมีวัตถุ ประสงค์ เพื่อการใช้ สอยเป็ นสําคั ญ รูปแบบของงาน
หัตถกรรมจะพัฒนาขึ้นจากความชํานาญของช่าง และการปร ับปรุงเพื่อให้สนองประโยชน์ใช้สอยได้
ดียิ่งขึ้น
วรรณี วิบู ลย์สวัสดิ ์ (๒๕๓๑: ๓๔) ได้ให้ความหมายของหัตถกรรมพื้นบ้านไว้ว่า
งานช่างฝี มือที่เป็ นไปตามรูปแบบประเพณีที่มีอยู่ ในแต่ ละท้องถิ่น การประดิ ษฐ์ การสร้างสรรค์
เป็ นไปตามเทคนิคและรู ปแบบที่ถ่ายทอดภายในครอบคร ัวโดยตรงจาก พ่ อแม่ ปู่ย่า ตายาย หรือ
ถ่ายทอดโดยผู้ที่ต้องการเรียนรู้หัตถกรรมประเภทนั ้ นๆ เข้าไปร ับการฝึ กอบรมจากผู ้ รู ้เป็ นเวลานาน
จนฝีมือใช้การได้ เทคนิ คการประดิษฐ์ และรูปแบบการประดิษฐ์อาจถ่ายทอดจากถิ่ นหนึ่ งไปยังถิ่น
หนึ่ง ผลงานหรือสิ่งประดิษฐ์จะต้องเป็นวัสดุสิ่งของที่ทําขึ้นเพื่อคนทั ่ วไปใช้ ไม่ใช่ประดิษฐ์ขึ้ นมาเพื่อ
ใช้หรือถ่ายทอดในหมู่คนชั ้ นสูงเท่านั้น นอกจากนี้ หัตถกรรมต้องเป็นผลงานที่บุคคลหนึ่ งออกแบบ
และประดิษฐ์ขึ้นมาจนเป็นผลงานสํ าเร็จรูปตั้ งแต่ต้นจนจบด้วยตนเอง
๒.๑.๑.๒ ลักษณะของหัตถกรรมพื้ นบ้าน
วิบูลย์ ลี้สุวรรณ (๒๕๒๗: ๓๑-๓๙) ได้กล่ าวถึงลักษณะสําคัญของการสร้างงาน
หัตถกรรมพื้นบ้าน สรุปได้ดังนี้
๑. สร้างขึ้นเพื่ อประโยชน์ในการใช้สอย การสร้างหัตถกรรมพื้นบ้านจะมีการ
พัฒนารูปแบบเรื่ อยมาจนถึงจุ ดซึ่งสามารถตอบสนองประโยชน์ ใช้สอยได้ อย่างเต็มที่แล้ว จะเกิด
รูปแบบที่สมบูรณ์ เป็นรูปแบบเฉพาะของหัตถกรรมนั้นๆ และจะมีรูปแบบที่เป็ นลักษณะเฉพาะถิ่น
ปรากฏอยู่ ด้วย
๒. สร้ างขึ้นเป็ นจํานวนมาก งานหัตถกรรมมักจะผลิตขึ้นเป็ นจํานวนมาก
เพื่อให้เพียงพอกับความต้องการของชาวท้องถิ่น ที่จะใช้สอยในชีวิตประจําวัน จึงเกิดรูปแบบที่ซํ้าๆ
กันหรือคล้ายคลึงกันเป็นจํานวนมาก