Page 10 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒
ไปสู่ “ศิลปหัตถกรรม” เมื่อมนุ ษย์พัฒนาหัตถกรรมขึ้นใช้ตามวิถีชีวิต ขนบประเพณี และความเชื่อ
ของแต่ละชุมชนแล้ว หัตถกรรมจะมีลักษณะเฉพาะกลุ่ม เฉพ1 าะถิ่นที่เรียกว่ า “หัตถกรรมพื้นบ้าน”
หัตถกรรมพื้นบ้านเป็ นมรดกทางวัฒนธรรมของสังคมเกษตรกรรม ที่ได้มีการสั ่ งสมสืบสาน
ความรู้ ความสามารถและความชํานิ ชํานาญไว้มากมาย และมนุษย์ผู้มีวัฒนธรรมเป็นของตัวเองย่อม
ไม่หยุดอยู่เพียงประโยชน์ใช้สอยของหัตถกรรมนั้นๆ แต่จะสอดใส่คุณค่าทางศิลปะโดยจินตนาการ
ลงในหัตถกรรมนั ้นๆ ด้วย เพื่อตอบสนองความต้ องการทางจิตใจและแสดงออกถึงความคิ ดริเริ่ม
สร้างสรรค์ของผู้คนในวัฒนธรรมนั ้ นๆ อันเป็นธรรมชาติ อย่างหนึ่ งของความเป็ นมนุ ษย์ เมื่อเป็ น
ดังนี้งานหัตถกรรมพื้นบ้านที่ได้ร ับการสร้างสรรค์ขึ้ นด้วยจิตใจที่ประณีต ย่อมชูคุณค่าของหัตถกรรม
นั ้ นเองขึ้นเป็นงานหัตถศิลป์ อันบ่งชี้ภูมิป ัญญา (เอกวิทย์ ณ ถลาง. ๒๕๔๔ : ๖๗-๖๘.) และถ้า
การแสดงออกด้านการประดิษฐ์ของใช้จากวัตถุดิบที่หาได้จากธรรมชาติแวดล้ อม หัตถกรรมพื้นบ้าน
ของภาคใต้ โดยเฉพาะในจังหวัดนครศรีธรรมราช ย่อมสะท้อนให้เห็นภูมิป ัญญาและการสร้างสรรค์
ศิลปหัตถกรรมไม่ด้อยไปกว่าที่ได้พบเห็นในภูมิภาคอื่นๆ และรวมไปถึงอารยธรรมอื่นๆ ในโลกด้วย
อําเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็ นอําเภอที่อยู่ติดชายฝ ั ่ งทะเล ประชาชนส่วน
ใหญ่ประกอบอาชีพประมง โดยเฉพาะชุ มชนบ้านหน้าทับ หมู่ที่ ๗, ๑๔ และ ๑๕ ตําบลท่าศาลา
คนในชุมชนส่วนใหญ่เป็ นคนไทยมุสลิม ประกอบอาชีพประมงมาตั ้ งแต่ เดิม และได้ ใช้ยอดลานที่มี
อยู่ ในท้องถิ่นมาทํ าเป็นเส้ น แล้วตากแห้ ง จากนั้นนํ ามาทอเพื่อใช้ เป็ นอุ ปกรณ์ในการหาปลา
สมัยก่อนการทอจะค่อนข้างหยาบ ใช้ ลากกุ้งเคย ปูปลา เพื่อแลกผลไม้ ของกิ น รุ่ นปู่ย่าตายาย
ลักษณะการเย็บจะเย็บเป็ นถุงแล้ วลาก โดยใช้ติดที่ปลายอวนแต่ ละหลัง (ชวนพิศ โต๊ะหวาน ให้
สัมภาษณ์, ๒๕๔๙) ต่ อมาได้มีการใช้ไนล่อนมาติดที่ปลายอวนแทนผลิตภัณฑ์ที่ทอจากใบลาน เมื่อ
วัตถุประสงค์ใช้งานเปลี่ยนไป แต่ยังมีการทอใบลานอยู่ จึงได้ นํามาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อย่างอื่น
แทน เช่น กระเป๋ าสะพาย ที่รองจานรองแก้ว หมวก แฟ้ มเอกสาร เป็ นต้น โดยมีชื่อเรียกตาม
ภาษาชาวบ้านว่ า “ผลิตภัณฑ์หางอวน” จนถึงป ัจจุบัน นางชวนพิศ โต๊ ะหวาน ได้กล่าวถึ งชุมชน
บ้านหน้าทับ หมู่ที่ ๗, ๑๔ และ ๑๕ อีกว่า มีข้อดีอีกอย่างหนึ่ งก็คือเป็ นแหล่งบ่อนํ้ าสะอาด เพราะ
จะทําให้การย้อมสีเส้ นของหางอวนสะอาดด้วย ส่วนละแวกใกล้เคียง เป็ นแหล่งนํ้ าเค็มจากนํ้าทะเล
สีที่ได้จะไม่ สดและสะอาดเท่าที่ควร การดําเนินงานได้ริเริ่มตั ้ งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๓๗ จนถึงป ัจจุบัน
โดยได้ร ับการสนับสนุ นจากหน่ วยงานต่างๆ และศูนย์บริการการศึกษา นอกโรงเรียนอําเภอท่าศาลา
พัฒนาชุมชน เป็นหน่วยงานที่ให้การสนับสนุนด้ านงบประมาณ ในเรื่องของระบบการผลิต การ
บริหารการจัดการ การตลาด และจัดอบรมวิชาชีพ ถ้าไม่ มีหน่ วยงานเข้ามาคงจะไม่พัฒนาได้
ขนาดนี้
ในป ัจจุบันการทอหางอวน ไม่ค่อยจะมีให้เห็นมากนัก เพราะวิถีชีวิตจากเดิมได้เปลี่ยนแปลง
ไป และวัสดุที่นํามาใช้ ในการประมงเปลี่ยนแปลงไปตามเทคโนโลยี จะมีให้เห็นก็เป็ นรูปแบบของ
กลุ่มแม่บ้านที่ทอเพื่อแปรรูปเป็ นสินค้ าหัตถกรรม แต่ก็น่าเป็ นห่วงถ้าพูดถึงอนาคตของการสืบสาน
และอนุ ร ักษ์ภูมิป ัญญาท้องถิ่นเอาไว้ จากการสัมภาษณ์ นางสาวจิรวรรณ หลงจิ อายุ ๒๓ ปี
(ให้สัมภาษณ์, ๒๕๔๙) เกี่ยวกับการทอหางอวนว่าตนเองก็กําลังหัดอยู่ ทํามาได้ ๔ ปี แล้ว ทําได้