Page 79 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๗๓
เพิ ่มขึ้ นจากเดิ มและมีนํ้ าตลอดทั้ งปี โดยเฉพาะในช่ วงหน้าแล้งทําให้ ชาวบ้านมีนํ้ าใช้ อย่างเพียงพอ
ในการอุ ปโภค บริโภคและการเกษตร เป็ นแหล่งเพาะพันธุ ์ปลาธรรมชาติชนิดต่าง ๆ และเป็ นการ
ฟื้ นฟูระบบนิ เวศ ส่งผลให้พื้ นที่ป่ าอุ ดมสมบูรณ์ สามารถกักเก็บตะกอนไม่ ให้ไปทับถมลําคลอง
ตอนล่ าง และสามารถป้ องกันนํ้ าท่วมในช่วงหน้าฝนได้ ส่ วนประโยชน์ที่เกิดขึ้ นทางอ้อม คือ ทําให้
ชาวบ้านที่อาศัยอยู่และประกอบอาชีพในพื ้นที่ รอยต่อระหว่ างเขตรักษาพันธุ ์สัตว์ป่ าเขาบรรทัดกับ
พื้นที่ทํากินของชาวบ้าน ได้เห็ นความสําคัญและมีส่ วนร่ วมในการจัดการทรัพยากรนํ้ าและดู แล
รั กษาทรัพยากรป่ าต้นนํ้ าและสัตว์ป่ า ก่อให้เกิดความรั กและหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติ และเกิ ด
ความตระหนักในการอนุ รักษ์มากยิ่งขึ้ น ส่งผลให้ปริ มาณการบุกรุ กพื้ นที่ป่ าต้นนํ้ าบริ เวณเทื อกเขา
บรรทัดลดน้อยลง รวมถึงการลักลอบตัดไม้และการล่ าสัตว์ป่ าลดลงตามไปด้วย นอกจากนี้ ย ังเป็ น
ต้นทุนในการรักษาแรงใจของคนในชุ มชนให้เห็ นความสําคัญต่อการอนุรั กษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
และนํ าไปสู่ การพัฒนากระบวนการเรี ยนรู้ ของคนในชุมชน รวมทั้ งก่ อให้เกิ ดการมี ส่ วนร่ วม
ระหว่างกลุ ่มต่าง ๆ ภายในชุ มชนและภายนอกชุมชน สร้ างความสัมพันธ์อันดี จนเกิดเครื อข่ายใน
การอนุ รั กษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เป็ นพลังในการพัฒนาท้องถิ ่นได้อย่างย ั ่งยืน ผลที่เกิ ดขึ้ นดังกล่าว
นับว่าเป็ นดอกเบี้ ยอันเกิ ดจากการทําธนาคารนํ้ าที่ชาวบ้านได้รั บในปัจจุ บันและอนาคต
กล่ าวได้ว่าการที่ ชาวบ้านในตะโหมดสามารถจัดทําธนาคารนํ้ าได้นั้ นเกิ ดขึ้ น
เพราะชุ มชนตะโหมดสามารถนําวัฒนธรรมชุ มชนมาปรับใช้ให้ เกิ ดประโยชน์ต่ อการจัดการ
ทรัพยากรธรรมชาติในสถานการณ์ปั จจุบันได้ เนื่องจากปั จจัย ๒ กลุ่ม ด้วยกัน คื อ ปั จจัยภายนอก
ชุ มชน ได้แก่ นโยบายการพัฒนาและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติของรั ฐ กระแสการมีส่วนร่ วม
ของประชาชนในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและการเข้ามาขององค์กรและหน่ วยงานภายนอก
และปั จจัยภายในชุ มชน ได้แก่ ฐานทรัพยากรธรรมชาติ ศักยภาพของผู ้ นํา องค์กรชุ มชนเข้มแข็ง
องค์ ความรู้ และกระบวนการเรี ยนรู ้ของชุมชน เมื่อพิจารณาปัจจัยทั้งสองกลุ่ มนี้ ใหม่พบว่า ปั จจัย
เหล่ านี้ เป็ นทั้ งปั จจัยบวกและปั จจัยลบ ปั จจัยบวกประกอบด้ วย กระแสการมีส่ วนร่ วมของ
ประชาชนในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ การเข้ามาขององค์กรและหน่ วยงานภายนอก ฐาน
ทรั พยากรธรรมชาติ ศักยภาพของผู ้ นําชุมชน องค์กรชุ มชนที่เข้มแข็ง องค์ความรู ้และกระบวนการ
เรี ยนรู ้ของชุ มชน ปั จจัยบวกเหล่านี้ สามารถสร้างปฏิ สัมพันธ์กับส่ วนอื่น ๆ โดยเฉพาะชาวบ้าน
ทั ่วไปภายในชุมชน โดยผ่านระบบคิ ดและเชื่อมโยงไปสู่ การปฏิบัติ ในขณะเดียวกันเป็ นทั้ งแรง
กระตุ ้ นและหนุ นเสริ มให้ชุ มชนเห็นความสําคัญของการอนุรั กษ์ทรัพยากรธรรมชาติโดยการทํา
ธนาคารนํ้ า และสามารถนําวัฒนธรรมชุมชนที่มีอยู่มาเป็ นพลังขับเคลื่อนให้คนในชุ มชนมาร่ วมกัน
แก้ปัญหาต่ าง ๆ และร่ วมกันทํากิจกรรมของชุ มชน โดยเฉพาะการจัดการทรั พยากรธรรมชาติของ
ท้องถิ่น ส่ วนนโยบายการพัฒนาและนโยบายการจัดการทรั พยากรธรรมชาติของรัฐเมื่อพิจารณา
แล้วพบว่า เป็ นได้ทั้งปั จจัยบวกและปั จจัยลบ เนื่องจากนโยบายของรัฐเหล่ านี้ ก่อให้ เกิ ดการ