Page 78 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๗๒
- มหาวิทยาลัยสงขลานคริ นทร์ มีทั้งคณะอาจารย์และนักศึ กษาที่เข้ามาในชุ มชน
เพื่ อศึกษาดูงาน จัดกิจกรรม ทําวิ จัยและทําวิ ทยานิ พนธ์ในหลายประเด็นด้ วยกัน เช่น การมี ส่ วน
ร่ วมระหว่างชุ มชนกับโรงเรี ยนในการสร้างหลักสู ตรท้องถิ ่นเกี่ ยวกับป่ าชุ มชนเขาหัวช้าง การ
จัดการท่องเที่ยวเชิ งนิเวศ การจัดทําเส้นทางศึกษาธรรมชาติ การพัฒนาป่ าชุมชนเป็ นแหล่งเรี ยนรู้
และการประเมิ นมูลค่าทางเศรษฐศาสตร์ของป่ าชุมชนเขาหั วช้าง นอกจากนี้ ย ังมีการจัดค่ายเยาวชน
เพื่ อสิ่ งแวดล้อมให้กับนักเรียนในชุ มชนตะโหมดด้วย
- มหาวิทยาลัยทักษิณ มีทั้ งอาจารย์และนักศึ กษาเข้ามาทําวิ จัยและศึ กษาชุมชนตะ
โหมด
- มหาวิ ทยาลัยธรรมศาสตร์ มีนักศึกษาเข้ามาทําวิทยานิพนธ์ในประเด็ นของทุน
ทางสังคมในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ของชุมชนตะโหมด
๓. การทําธนาคารนํ้ า
การทําธนาคารนํ้ าของชุมชนตะโหมด เป็ นกระบวนการจัดการทรัพยากร ธรรมชาติ
ที่ ชุมชนให้ความสําคัญต่อแนวคิดการจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างเป็ นองค์รวม การทําธนาคาร
นํ้ าดังกล่าวจึ งเป็ นผลสื บเนื่องมาจากการจัดการป่ าชุมชนเขาหัวช้าง ทางแกนนําในสภาลานวัดตะ
โหมดมองว่าการจัดการป่ าควรดําเนินการควบคู่ ไปกับการจัดการนํ้ าและดิ น จึงจะทําให้เกิ ดการ
จัดการทรัพยากรอย่างเป็ นองค์รวมและมี ประสิทธิ ภาพ ประกอบกับภายในชุมชนตะโหมดและ
ชุ มชนใกล้เคียงเกิ ดปัญหาขาดแคลนนํ้ าในการอุปโภคและบริ โภคในช่วงฤดูแล้ง การทําธนาคารนํ้ า
จึงเริ ่ มขึ้นครั้ งแรกในปี พ.ศ.๒๕๔๕ นําโดยพระสงฆ์วัดตะโหมดเป็ นผู้ เริ ่มดําเนินการสร้ างธนาคาร
นํ้ า โดยได้นําภูมิปัญญาในการทําทํานบหัวนา แนวคิดจากการเรี ยนรู้วิธีการสร้างทํานบชาวป่ า และ
แนวพระราชดําริ ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่ทรงแนะนําให้ ใช้ฝายแม้ว (check dam) หรื อ
ฝายอย่างง่ าย เพื่ อชะลอความชุ่ มชื้ นให้กับป่ าไม้ มาปรับใช้ในการทําธนาคารนํ้ า จนก่อให้เกิ ด
ธนาคารนํ้ า ๓ รู ปแบบ ด้วยกัน คือ ธนาคารนํ้ าแบบไม่ ถาวร แบบกึ่ งถาวรและแบบถาวร การทํา
ธนาคารนํ้ าในแต่ละแห่ ง ต้องอาศัยความร่ วมมือและกําลังคนตั้ งแต่ ๒ คนขึ้ นไป ดั งนั้ นทางสภา
ลานวัดตะโหมด จึงเป็ นแกนกลางในการประสานงานเพื่ อให้เกิดกลุ ่มในการทําธนาคารนํ้ า โดย
แบ่ งกลุ ่มรั บผิดชอบตามพื้ นที่ แต่ ละกลุ่มได้ร่ วมกั นกําหนดกฎกติ กาในการใช้ประโยชน์ จาก
ธนาคารนํ้ า และรณรงค์สร้างความเข้าใจให้กับชาวบ้านตลอดลํานํ้ า ได้เห็นความสําคัญของการทํา
ธนาคารนํ้ า สร้างจิตสํานึกในการช่วยกันประหย ัดนํ้ ามากยิ ่งขึ้น
ผลที่ เกิ ดขึ้ นจากการทําธนาคารนํ้ าของชุมชนตะโหมด ก่ อให้เกิดประโยชน์ ทั้ ง
ทางตรงและทางอ้อม ประโยชน์ทางตรงที่ได้รั บ คื อ ทําให้ ปริมาณนํ้ าในลําห้วย ลําธาร ลําคลองมี