Page 60 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๕๔
โดยเฉพาะในเรื่ องของผลผลิตที่แต่ ละชุมชนอาจมี ไม่เหมื อนกัน หรื อถ้ามี เหมือนกันแต่จํานวนมาก
น้อยไม่เท่ ากัน โดยเฉพาะข้าว ชุ มชนตะโหมดถื อว่ าเป็ นชุ มชนในเขตเขาควน หรื อชุมชน “หมู่
เขา” ๕๙สามารถปลู กไม้ผลและหาของป่ า เช่น นํ้ ามันยาง นํ้ าผึ้ ง พืชและเปลือกไม้ ที่ใช้ย ้อมสี ฟื น
สมุนไพร ฯลฯ ซึ่ งผลผลิตเหล่ านี้ เป็ นที่ต้องการของชุมชนในเขตที่ราบหรื อชุมชน “หมู่ นา” และ
ชุ มชนชายฝั่งหรื อชุมชน “หมู ่เล” เพราะผลผลิตเหล่านี้ ชุ มชนทั้ งสองไม่สามารถผลิ ตได้ ส่ วนชุ มชน
ตะโหมดต้องการเกลือ กะปิ กุ้งแห้ง ปลา รวมไปถึงข้าว ซึ่ งมีความต้องการในบางครั้ ง เนื่ องจากมี
พื้นที่ ในการทํานาจํากัด ความต้องการผลผลิตในการย ังชี พที่แตกต่ างกัน จึงก่ อให้เกิ ดความจําเป็ นใน
การพึ่ งพาอาศัยกันโดยการแลกเปลี่ ยนผลผลิ ต ก่อให้ เกิดเครื อข่ ายการแลกเปลี่ยนระหว่างชุ มชน
โดยการสัญจรทางนํ้ า ในขณะนั้ นลําคลองถื อได้ว่าเป็ นเส้นทางสายหลักของคนตะโหมดไปสู่
ทะเลสาบ ชาวบ้านที่ต้องการนําของป่ าไปขายจะต่อแพไม้ไผ่ ล่องไปตามลําคลองสู ่ทะเลสาบ ใน
ระหว่างการเดินทางก็จับปลาในลําคลองเป็ นอาหารซึ่ งในขณะนั้นมี ความอุดมสมบูรณ์มาก เมื่อขาย
ของป่ าได้เงินก็จะซื้ อของกินของใช้ที่ ชุมชนจําเป็ นต้องใช้แต่ชุ มชนไม่สามารถผลิตได้กลับมา เช่น
กะปิ เกลือ นํ้ าตาลเหลว นํ้ าตาลแว่น หม้อดิน การสัญจรทางนํ้ าเริ่ มมี น้อยลง เมื่อเกิ ดเส้ นทางเกวียน
เดินทางด้วยเท้า จวบจนเกิดเส้นทางถนนเมื่ อประมาณครึ่ งศตวรรษที่ ผ่านมา
การเดิ นทางเพื่อแลกเปลี่ยนผลผลิต ก่ อให้เกิดระบบเกลอขึ้นระหว่ างครอบครัวต่างหมู่บ้าน
เพราะการเดิ นทางต้องค้างคื นในหมู่ บ้านอื่ น จึงเกิ ดการผูกเกลอกั นไว้ การมัดเกลอระหว่าง
ครอบครัวต่างหมู่บ้านมักยืนยาวหลายชั่ วอายุคน ชาวบ้านจะพักค้างคืนกับเกลอของตน แบ่งปั นหรือ
แลกเปลี่ยนผลผลิตกับเกลอที่เรื อน ความเป็ นเกลอเป็ นความสนิ ทสนมเหมือนพี่น้อง คือ เป็ นเสมือน
ญาติกันจริง ๆ ส่ งเสริมให้ หมั่นไปมาหาสู่ และช่ วยเหลือเกื้อกูลกัน เมื่อแขกไปพักอยู่กับเกลอนั้ น ยิ่ง
พักนานเจ้าของบ้านยิ ่งดี ใจ แสดงว่าเพื่อนรักเขามาก เมื่อฝ่ ายที่ มาจะกลับ เจ้าของบ้านจะให้ของที่ตน
มีอยู่กลับไป มักจะมากกว่าที่ ตนได้รับมา ๖๐ ระบบเกลอที่เกิดขึ้ นระหว่างชุ มชนตะโหมดและ
หมู่บ้านอื่ น ย ังมีให้เห็ นจนถึงปั จจุบัน นอกจากการผูกเกลอเพื่ อการแลกเปลี่ยนผลผลิตในอดี ตที่ผ่าน
มา เป็ นผลสื บทอดความเป็ นเกลอทางด้านจิตใจโดยส่ งผ่านมาย ังลูกหลานทั้ งสองฝ่ าย ความเหนี ยว
แน่ นของความเป็ นเกลอย ังมีให้เห็นอยู่ในปัจจุ บัน แม้ความสัมพันธ์แบบเกลอที่เกิ ดขึ้ นในวันนี้ มิได้
เกิดขึ้ นจากการแลกเปลี่ ยนผลผลิตแล้วก็ตาม แต่ เป็ นความผูกพันกันระหว่างจิ ตใจ อย่างชาวบ้านตะ
โหมดท่ านหนึ่ งได้เล่าให้ฟั งว่า “ในสมัยหนุ ่ ม ๆ มักจะไปเที่ยวหาเกลอบริ เวณบ้านหานโพธิ์ บ้าน
ควนโก (อําเภอเขาชั ยสน จังหวัดพัทลุง) บางครั้ งไปอยู ่ เป็ นเดือนเสมื อนบ้านตัวเอง ได้กอดคอกัน
๕๙มานะ ขุนวีช่วย. ๒๕๔๖. ชุมโจรแห่ งลุ่มทะเลสาบสงขลา พ.ศ. ๒๔๓๗ - ๒๔๖๕. วิทยานิ พนธ์
อักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาประว ัติศาสตร์เอเชียตะว ันออกเฉียงใต้ มหาวิ ทยาลัยศิลปากร, ๕๔.
๖๐ฉั ตรทิ พย์ นาถสุ ภา และ พู นศักดิ์ ชานิ กรประดิ ษฐ์. ๒๕๔๐. เศรษฐกิ จหมู ่บ้านภาคใต้ในอดี ต.
กรุงเทพมหานคร: สร้ างสรรค์, ๘๒ – ๘๓.