Page 211 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒๐๗
สังคมที่ เราเชื่อฟัง เราฟังคนที่ มีอํานาจ ฟังคนที่ มีบุ ญญาธิการ เราฟังพระเทศน์ ดัง นั้นเป็นสั งคม
ของการฟังแล้วก็เชื่อ บทบาทของความเชื่อมีอยู่มากในสังคมไทย ส่ วนสังคมความคิดนั้ นเรามีคํา
ว่าคิดอ่าน ความคิดต้องมาจากการอ่านอ่านหนั งสือแล้วรู้จักคิด สําหรับสถาบั นการศึกษาหรือ
โรงเรียนของเราเริ่มตั้งขึ้นในสมัยรัชการที่ ๕ เพราะฉะนั้นสังคมของความเชื่อนั้นจึงได้ปลูกฝังมา
แน่นมาก ส่วนสังคมความคิดอ่านนั้ นมาทีหลัง แม้จะมีอยู่ก็ จริงในโบราณแต่ก็ มีอยู่น้อ ย ถึงปัจจุบัน
นี้จะมีสถาบันการศึกษาแต่ผมก็ถือว่ายังกระพร่องกระแพร่ ง มีสถิติบอกว่าคนยั งอ่านหนังสือน้อย
เพราะฉะนั้นถ้าคนยังอ่ านหนังสือน้อยแล้วคนจะมีความคิดได้ อย่างไร แล้วความคิดของคนจะ
แข็งแรงได้อย่างไร ปัจจุบันนี้ระหว่างสังคมความเชื่อกับความคิดมันมีการปะทะกั น การฟังเป็น
พื้นฐานแล้วก็ตามมาด้วยการคิด แต่ การคิดก็เกิดจาการอ่ านด้วยเช่ นกัน การอ่านหนังสือเป็นการ
อ่านงานเขียนของคนอื่นหรื ออ่านจากงานเขียนของเราเอง ไม่ ว่าเราจะคิดจากอะไรก็ตามแต่
หนังสือเป็นสิ่งที่ทําให้เราเกิดความคิดได้ดีที่สุ ด ฟังคิดแล้ วยังไม่ ต้องเชื่อ สงสัยก่ อนแล้วสอบถาม
ทบทวนก่อนจนเป็นที่ประจักษ์แล้ วจึงมาจารึกไว้ให้ เป็นองค์ความรู้ นี่คือกระบวนการศึกษาที่
ถูกต้อง คําที่เราง่าย ๆ ที่ เราลืมไปแล้วนั่ นคือ สุ จิ ปุ ลิ (ฟัง คิด อ่าน เขี ยน ) หรือคําว่า “สิกขา” ซึ่ง
เป็นคํ าเดิมของคําว่า “ศึกษา” ก็เหมือนกัน ท่านเจ้าคุณพรหมคุ ณาภรณ์และท่านพุทธทาสก็อธิบาย
ไว้ว่า “สิกขา” เป็นคํ าบาลี สิกข แปลว่ าการมอง ขะ แปลว่าตนเอง นั่นคือ การดู ตนเองด้วยตนเอง
คําว่าสิกขาเป็นหัวใจของการศึกษา ผมคิ ดว่าหนังสือเล่มนี้จะเป็นเทียนให้ แก่ปัญญาทางสังคม ผม
จะอ่านคําปรารมภ์ของท่านอาจารย์ประคิณที่เขียนไว้ใน “ขอบฟ้าขลิบทอง” เป็นหนั งสือที่ พิมพ์ไว้
เมื่อปี พ.ศ.๒๕๓๒ โดยสํ านักพิมพ์ผี เสื้อ ตอนท้ายอาจารย์ เขียนไว้ว่า
“ในความเก่าจึงมีความใหม่ เหมือนกับที่ในความใหม่มีความเก่ า เก่าสักเท่าไร และใหม่สัก
ปานไหน ท่านผู้อ่านคงจะค้ นพบได้ด้วยตนเอง เพี ยงแค่ไยดีแลไปที่ขอบฟ้าซึ่งแลริ้ วสีทองให้เห็ นอยู่
ทุกเมื่อเชื่อวัน เปลี่ยนแปรไปในความเก่าอันไม่ซ้ําซ้อนในเส้นสาย สีสรรพ์ แสงสวย แม้กระทั่งศัพท์
สําเนียงแห่งความสงัด ในหยาดเหยี ยบแห่งน้ําตา หรืออาการโบกบ้าแห่ งพายุที่หาญจะหอบ
ดาว พราวเกลื่อนดิน...”
เทียนที่ผมจุดถวายปรางค์สามยอดกํ าลังจะไหม้มือผมแล้ว ผมขออ่ านขอบฟ้าขลิบทอง
พร้อมขลุ่ยของคุณธนิสร์ อีกครั้งนะครับ
มิ่งมิตร เธอมีสิ ทธิที่จะล่ องแม่น้ํารื่น
ที่จะบุกดงดํากลางค่ําคืน ที่จะชื่นใจหลายกับสายลม
ที่จะร่ําเพลงเกี่ ยวโลมเรียวข้าว ที่จะยิ้มกับดาวพราวผสม
ที่จะเหม่อมองหญ้าน้ําตาพรม ที่จะขมขื่นลึกโลกหมึกมน
ที่จะแล่นเริงเล่นเช่นหงษ์รอ่น ที่จะถอนใจทอดกับยอดสน
ที่จะหว่านสุขไว้กลางใจคน ที่จะทนทุกข์ เข้มเต็มหัวใจ