Page 157 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

ให๎ เกิดขึ้นในสังคม จิตสํานึกด๎านสิ่ งแวดล๎อมของเยาวชนในชุมชนท๎องถิ่น หรือจิ ตสํานึ กทางสังคม เชํ น การ
พั ฒนาชุมชนหรื อชํวยเหลือคนยากไร๎
ราชบัณฑิตยสถาน (๒๕๔๖) ให๎ความหมายจิตสํ านึกทางสั งคมหรือจิตสํานึกสาธารณะไว๎วํา
จิตสํานึกทางสังคมหรือจิตสํ านึกสาธารณะ คือ การตระหนักรู๎และคํานึงถึงสํวนรวมรํ วมกัน หรือการคํานึงถึ ง
ผู๎อื่ นที่รํ วมสัมพันธ์ เป็นกลุํมเดียวกัน
สัญญา สั ญญาวิวัฒน์ (๒๕๔๙) ให๎นิยามคํ าวํา จิตสํานึก (Conscious) หมายถึง ความคิด ความรู๎ สึกที่
อยูํสํวนลึกของบุคคล ติดตัวติดใจอยูํ ตลอดเวลา คงทนและไมํเปลี่ ยนโดยงําย หากรวมคํ าวําจิ ตสํานึกเข๎ากับคําวํ า
สาธารณะ (Public) ซึ่ งหมายถึง กิ จ สมบัติ สิ่งของ สถานที่ซึ่งไมํใชํของบุ คคลใดแตํเป็นของสํ วนรวมหรือสั งคม
“จิ ตสํานึกสาธารณะ” จึงเกี่ยวข๎องกับการรู๎ สํานึกถึงการเป็นเจ๎าของในสิ่ งที่เป็นสาธารณะ การให๎ความสําคัญกับ
สํวนรวมหรือสิ่งสาธารณะซึ่งในสั งคมจะต๎องมี เชํน สวนสาธารณะ ทางหลวง อาคาร โดยสิ่งเหลํานี้ล๎ วนเป็นของ
สํวนรวมเป็นของใช๎รํวมกัน เป็นเจ๎าของรํวมกันทั้ งสังคม (ประกิจ ณ สมบูรณ์ และคณะ,๒๕๕๓:๒๗)
กุลทิพย์ ศาสตระรุจิ (๒๕๕๑) กลําวไว๎วํา จิตสํานึกสาธารณะ คือ การปลูกฝังจิตใจให๎บุคคลมี
ความรับผิดชอบตํอตนเองและสังคม เป็นการสร๎างคุณธรรมจริยธรรม ซึ่งเป็นเรื่องภายใน “จิตสาธารณะ” เป็นสิ่ง
หนึ่งที่มีความสําคัญในการปลูกจิ ตสํานึกให๎คนรู๎ จักเสียสละ รํวมแรงรํวมใจ มีความรํวมมือ ในการทําประโยชน์
เพื่อสํ วนรวม ชํวยลดปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคม ชํ วยกันพัฒนาคุณภาพชีวิต เพื่อเป็ นหลักการในการดําเนินชีวิต
ชํ วยแก๎ปัญหาและสร๎างสรรค์ให๎เกิดประโยชน์สุขแกํสังคม
กิตติพงษ์ แดงเสริมศิริ (๒๕๕๑ ) ได๎เสนอวํา องค์ประกอบของจิตสํานึกสาธารณะมี ๓ อยําง คือ
๑) การหลํอหลอม โดยผํานกลไกการเลี้ยงดูหรือการทําให๎เห็นเป็นแบบอยําง
๒) การเรียนรู๎ ซึ่งเป็นกระบวนการสั่ งสมจากการเรียนรู๎ประจําวัน
๓) การจัดการสภาพแวดล๎อม
ดังนั้ น เมื่อรวมเอาคําวํา “จิตสํานึก” ซึ่ งหมายถึงการตระหนักรู๎ตัวหรือเป็ นจิตสํวนที่รู๎ ตัว รู๎วําทํา
อะไร อยูํที่ไหน เป็ นอยํางไรขณะที่ ตื่นอยูํให๎ เข๎ากับคําวํ า “สาธารณะ” อันเป็นการแสดงออกเพื่ อสังคมสํวนรวม
เป็นการบริการชุมชน ทําประโยชน์เพื่อสังคม จิ ตสํานึกสาธารณะ จึงหมายถึ ง การตระหนักรู๎ตนที่จะทําสิ่งใดเพื่อ
เห็ นแกํประโยชน์สํ วนรวม เป็นจิ ตที่คิดสร๎ างสรรค์ คือ คิ ดในทางที่ดี ไมํ ทําลายบุคคล สังคม วัฒนธรรม
ประเทศชาติและสิ่งแวดล๎อม เป็นกุศลและมุํงทํากรรมดี ที่เป็นประโยชน์ ตํอสํวนรวม จิตสํานึกสาธารณะในแงํนี้
จึงหมายถึงจิตสํานึกทางสั งคมนั่นเอง
การศึกษาภูมิ หลังทางประวัติศาสตร์ กระบวนการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม : กรณีศึกษาชุมชนตลาดสามชุก ๑๒๖