Page 156 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๓.๘ แนวคิ ดเกี่ยวกับอัตลักษณ์ (Identity)
อัตลักษณ์เป็นความต๎องการของมนุษย์ที่จะไมํเหมือนคนอื่นและต๎ องการที่จะแตกตําง (Need to be
different) ซึ่ งในแตํละสังคม/แตํละกลุํ มคน ความต๎ องการนี้แสดงออกมาตั้ งแตํ กระบวนการสร๎างอัตลั กษณ์
สํวนตั วขึ้นมา เชํน การสร๎ างอัตลักษณ์ทางประเพณีวัฒนธรรม เป็นต๎น นักวัฒนธรรมนิยมบางสํานักยังมีแนวคิด
พื้ นฐานวํา วัฒนธรรมเป็นเรื่องเกี่ ยวพันกับอํานาจ (power) เนื่องจากวัฒนธรรมโดยเฉพาะสํวนที่เกี่ ยวกับเรื่ องอัต
ลักษณ์ของบุคคลหรือของสังคมนั้นเป็นแหลํงที่มาของอํานาจบางชนิด เชํน ความมั่นใจในตนเอง (self confident)
ความภาคภูมิใจและความรู๎สึกมี ศักดิ์ศรีในตนเอง ดั งนั้น หากบุ คคลหรือสังคมใดขาดเอกลั กษณ์เฉพาะตั ว หรือ
เอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมแล๎ว ก็จะทําให๎ขาดความมั่นใจ หมดความภาคภู มิใจในตนเอง เป็นต๎น
ในทัศนะของ Habermas (อ๎างใน กาญจนา แก๎วเทพ,๒๕๔๑) พื้นที่สาธารณะเป็นเรื่องที่เกี่ยวข๎อง
กั บ “ความรู๎สึกเป็นสํ วนรวม” (sense of public) แนวคิดนี้มิได๎มีลักษณะเลื่อนลอยเป็ นนามธรรม หากวําเป็นการ
ปฏิ บั ติการทางสั งคมที่ฝั งตัวอยูํ ในวัฒนธรรมของแตํละยุ คสมัย เมื่ อใช๎ มุมมองของ “กระบวนการผลิ ตทาง
วัฒนธรรม” (Cultural Production) ก็ จะพบวํา การผลิตวัฒนธรรมนั้ นจะดําเนินการตํอเนื่องไปได๎ ก็ตํ อเมื่อมี
เงื่อนไข/ปัจจั ยตํางๆ เอื้ออํานวย และหนึ่งในเงื่อนไข/ปัจจั ยเหลํานั้นก็คื อ การมีพื้ นที่สาธารณะ (Public sphere)
ของชุมชน
กลําวโดยสรุป ยุคสมั ยใหมํได๎วางรากฐานวิธีคิ ดตํออัตลักษณ์ โดยชี้ ให๎เห็นตรงกันวํ า อัตลักษณ์
เป็นกระบวนการที่ ให๎ความสําคัญ หรื ออํานาจตํอมนุษย์ในฐานะผู๎มีเหตุผลในยุ คแรก แตํตํ อมาก็เริ่ มขยายสูํการ
มองวํา มนุ ษย์สร๎ างตัวตนขึ้นมาจากการมี ปฏิ สัมพันธ์ ระหวํางภายในและภายนอก โดยที่หากเป็นสํ านักจิ ต
วิเคราะห์จะมองลึกถึงจิตใต๎สํานึกของมนุษย์เป็นพระเอก แตํหากเป็นสํ านักปรากฏการณ์ นิยมและปฏิสัมพั นธ์เชิ ง
สั ญลักษณ์ จะอยูํ ใต๎จิตสํ านึ กของมนุษย์ ที่ เป็ นปฏิ สั มพันธ์ กั บภายนอก และยิ่งเป็ นสํ านั กมาร์กซิ สม์ ก็ ยิ่งใ ห๎
ความสําคัญตํอโครงสร๎างสังคมเป็นตัวกําหนดอัตลักษณ์ของคน (กําจร หลุยะพงศ์,๒๕๕๑)
๓.๙ แนวคิดเกี่ ยวกับจิตสานึกสาธารณะ
คําวํ า “จิตสาธารณะ” หรือ “จิ ตสํานึ กสาธารณะ” (Public Consciousness) เป็นศัพท์ใหมํ ในทาง
สังคมศาสตร์ซึ่งกําลังได๎รับความสนใจจากแวดวงนั กวิชาการด๎านการพั ฒนาอยํ างกว๎างขวาง ในทางปฏิบัติเมื่ อ
กลําวถึงคําวํ า “จิตสํานึกสาธารณะ” หรืออาจจะเป็นคําอื่นๆ เชํน “จิ ตอาสา” “จิตสํานึกเพื่อสังคม” “จิ ตสํานึกเพื่อ
สํวนรวม” “จิ ตสํานึกเพื่อมวลชน” ฯลฯ คํ าเหลํานี้ล๎วนแตํมีความหมายที่ใกล๎เคียงกันมากขึ้ นอยูํกับผู๎ใช๎วําเป็นคน
กลุํมไหน อาจแยกยํอยออกไปตามความสนใจเฉพาะกลุํม เชํน จิตสํานึกทางการเมืองในการสร๎างประชาธิปไตย
การศึ กษาภูมิหลังทางประวัติ ศาสตร์ กระบวนการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม : กรณีศึ กษาชุมชนตลาดสามชุก ๑๒๕