Page 147 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

นัยหนึ่ ง ประชาสังคมคือสั งคมที่มี “การเมื องภาคประชาชน” ในระดับเข๎มข๎น แม๎วํากิจการสาธารณะที่ประชาชน
มีสํวนรํวมนั้นไมํได๎จํากัดเฉพาะเรื่อง การเมืองอยํางที่เข๎าใจอยํางเดียวหากรวมถึงการอนุรักษ์ สิ่งแวดล๎อม สํงเสริม
ศิลปวั ฒนธรรม อบรมเยาวชน เป็นต๎น บางทํานสรุ ปด๎วยคําสั้นๆวํา “สังคมเข๎มแข็ง” หรื อ “อารยสังคม”
๒) เครื อขํายองค์ กรประชาชนที่ มีกิจกรรมเชิ งสาธารณะ โดยแยกตํางหากจากกิจกรรมที่รั ฐ
เกี่ยวข๎ องหรือสัมพั นธ์กับสถาบันของรั ฐ (เชํน ลูกเสื อชาวบ๎าน อบต. พรรคการเมื อง หรือการไปเลือกตั้ ง) และ
ไมํ ใชํกิ จกรรมในระบบตลาด (เชํนการตั้งบริษัท หรือการซื้ อขาย) กลําวอีกนัยหนึ่ งคือ ประชาสังคมคือชุมชน
หรือประชาคมที่เป็นอิสระหรือแตกตํ างจากรัฐ แตํบางทํานก็ ให๎นิ ยามประชาสังคมโดยเน๎นสํ วนที่สั มพันธ์กับรัฐ
เทํานั้น เชํน นิยามวํ า “เครือขําย กลุํ ม ชมรม สมาคม มูลนิธิ สถาบัน และชุมชนที่มีกิจกรรมหรื อมีการเคลื่อนไหว
ระหวํางรัฐ (state) กับปั จเจกชน (Individuals)”
บางทํานก็ นิ ยามให๎กว๎ างและเป็ นนามธรรมยิ่งกวํานั้ น โดยใช๎ คํ าวํา “ปริมณฑลทางสั งคม” ซึ่ ง
ครอบคลุ มทั้ ง องค์ กร กิ จกรรมและบรรทั ดฐาน หรือแบบแผนคํานิ ยม เชํ นให๎นิ ยามวําประชาสั งคม “เป็น
ปริมณฑลทางสังคมที่มนุษย์คบหาสมาคม เกี่ ยวข๎องกั นโดยอิสรภาพและไมํมีการขํมขูํ บังคับด๎วยกําลังอํานาจ”
หรื อ “ปริมณฑลแหํ งการปฏิสั มพันธ์ทางสังคมระหวํ างครั วเรือนกับรัฐ ซึ่ งปรากฏเป็นบรรทัดฐานแหํ งความ
รํวมมื อของชุมชน องค์กร หรือสมาคมอาสาสมัครและเครือขํ าย การสื่อสารสาธารณะ”
ทั้ง ๒ ความหมายให๎จุดเน๎นที่ แตกตํางกัน ความหมายแรกนั้ นบํงชี้ถึ งเป้าหมายหรือวิสัยทัศน์ที่ควร
ไปให๎ถึง แตํ ความหมายที่สองมีนั ยถึงมรรควิธี คือเน๎นถึงองค์ประกอบของสังคมที่ควรสํงเสริมเพิ่ มพูนทั้งในด๎าน
ปริมาณและคุณภาพ เพราะเป็นเครื่องมือสําคัญที่จะนําพาความรํ มเย็นเป็นสุขมาสูํประชาชน
๓.๕.๒ แนวคิดพื้นฐานของประชาสังคม
แม๎วํานิ ยามที่ให๎ แกํประชาสั งคมจะแตกตํางกันเพี ยงใด และไมํ วําจะเน๎นความหมายไปในแงํ
เป้ าหมายหรือมรรควิธี ก็ แล๎วแตํ ประชาสังคมที่ กลําวถึ งในระยะหลังจะมี จุดรํวมกั นตรงที่แนวคิ ดพื้นฐานซึ่ง
สามารถสรุปได๎ดั งนี้
๑) สิทธิเสรีภาพและอิสรภาพ
ความคิ ดเรื่องประชาสังคมอิงกับแนวคิ ดเรื่องสิทธิโดยธรรมชาติ ของปัจเจกชนอยํ างมาก สิทธิ
ดังกลําวได๎แกํ สิทธิ ในการกําหนดชะตากรรมตนเองและเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็ น เป็นต๎น ประชาสั งคม
ได๎รับความสําคัญขึ้นมาก็เพื่ อปกป้องมิ ให๎ละเมิดสิ ทธิเสรีภาพของประชาชน แม๎จะมีความตํางกันระหวํางนักคิด
การศึ กษาภูมิหลังทางประวัติ ศาสตร์ กระบวนการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม : กรณีศึ กษาชุมชนตลาดสามชุก ๑๑๖