Page 146 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๓.๕ แนวคิดเกี่ยวกับพุทธศาสนากับประชาสั งคม
พระไพศาล วิสาโล (๒๕๔๓) ได๎เสนอแนวคิดพุทธศาสนากั บประชาสังคม ดังนี้
ความเจ็บป่ วยเตือนเราให๎ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมฉั นใด วิกฤตการณ์ในสังคมเรียกร๎องเราให๎เปลี่ ยน
วิธีคิ ดและปรั บแบบแผนและความสัมพั นธ์กันใหมํ ฉันนั้น ปัญหาตํางๆที่กํ าลังสุ มทับและสั่งสมจนเข๎ าสูํภาวะ
วิกฤต ไมํวําการทํ าลายป่าไม๎ มลภาวะ เอดส์ ยาเสพติด ความยากจน จราจรติดขัด ฯลฯ ล๎วนบํ งชี้ถึ งขีดจํ ากัดของ
รั ฐในฐานะศูนย์กลางในการแก๎ปัญหา ปัญหาเป็นอันมากใหญํโตและเชื่อมโยงกันอยํ างสลับซั บซ๎อนเกิ นกวํารั ฐ
จะจัดการได๎ ขณะเดี ยวกั นในแตํละที่ ก็ มี รายละเอี ยดปลีกยํ อยจนทําให๎ รั ฐกลายเป็ นสิ่ งเทอะทะไป แตํ
ประสิ ทธิภาพของรัฐมิใชํ สิ่งเดียวเทํานั้นที่ถูกตั้งคํ าถามความชอบธรรมในการแก๎ปัญหาของรั ฐก็เป็นอีกสํวนหนึ่ง
ที่ผู๎ คนเชื่อมั่นน๎อยลง การที่รั ฐมีการโน๎มเอียงที่จะรับใช๎ผลประโยชน์ของคนสํวนน๎อยที่ มีอํ านาจยิ่งกวําจะปกป้ อง
คนเล็กคนน๎อย ทําให๎ประชาชนไมํอาจฝากความหวังไว๎กั บรัฐได๎อยํางเต็มที่
ทํามกลางความเสื่อมถอยของรั ฐ ซึ่ งสํ วนหนึ่งเป็นผลจากกระแสโลกาภิวัตน์ นั้ น ทุ นหรือธุรกิ จ
เอกชนได๎เสนอตัวมาเป็นทางเลือกใหมํในการแก๎ปั ญหาตํางๆ มีการดึงเอาภาคธุรกิจมาจัดการกับปั ญหาขยะ หรือ
พยายามเพิ่ มพื้ นที่สี เขียวด๎ วยการให๎ เอกชนมาปลู กป่าเชิ งพาณิชย์ รวมทั้ งใช๎กลไกการตลาดมาเพื่ อแก๎ ปัญหา
สาธารณสุขและการศึกษา สํวนความยากจนของชาวชนบทก็เชื่ อวํา จะแก๎ ได๎หากรํวมมือกับกลุํมธุรกิจการเกษตร
มากขึ้น การเพิ่มบทบาทของทุนผํานระบบตลาดได๎กลายเป็นคําตอบสํ าหรับปัญหาตํางๆแทบจะทุกปัญหาในเวลา
นี้ก็ วําได๎
อยํางไรก็ตามสําหรั บคนจํานวนมาก ทุ นหรือตลาดมิใชํทางออกจากวิกฤตการณ์ตํ างๆได๎ มีการ
ขยายบทบาทของทุนอยํางไร๎ขี ดจํากัดกลับทําให๎ สถานการณ์เลวร๎ายลง ข๎อจํากัดของรัฐ(ทั้งในด๎านประสิทธิภาพ
และความชอบธรรม) ไมํ อาจแทนที่ ด๎วยการขยายอํ านาจทุ นหากเสริ มด๎วยการเพิ่มบทบาทของสังคมหรือ
ประชาชนที่ยึดโยงกันเป็นเครือขําย ด๎วยเหตุนี้ “ประชาสังคม” จึงกลายเป็นอีกทางเลือกหนึ่ง ซึ่งได๎รั บความสนใจ
มากขึ้นในชํวงไมํกี่ปี มานี้ กลําวได๎วํานี้เป็นทางสาย ๓ ที่กําลังจะมีบทบาทมากขึ้ นในสังคมไทย
๓.๕.๑ ความหมายของประชาสังคม
ความหมายของประชาสังคม สามารถแบํงได๎เป็น ๒ ประเภทใหญํๆ ได๎แกํ
๑) สั งคมที่ประชาชนมีสํ วนรํ วมอยํางสูงในกิ จกรรมสาธารณะระดับตํ างๆ คื อตั้งแตํ ระดับ
ท๎องถิ่นไปจนถึงระดับประเทศ โดยมีการรวมตั วด๎วยความสมัครใจอยํางเป็นอิสระจากรัฐและทุน กลําวอีก
การศึกษาภูมิหลังทางประวั ติศาสตร์ กระบวนการเปลี่ ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม : กรณีศึกษาชุมชนตลาดสามชุก ๑๑๕