Page 53 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

องคความรูศิลปนแห งชาติ : นายสําราญ เกิดผล ๔๔
สํานักดนตรีนั้นๆ เพื่อสั งสรรคและเพื่อความสามั คคีในหมูคณะ รูปแบบตามแนวปฏิบัติ เชนนี้ยังคง
ปรากฏทั่วไปในวงการดนตรีไทย หรื อทุกครั้งที่นายสํ าราญ เกิดผล ไปทําหนาที่เปนพิธีกรไหวครูที่
สํานักดนตรี บานพาทยโกศล วัดกัลยาณมิตตาวาสวรวิหาร กรุงเทพมหานคร ซึ่งยังคงรักษารูปแบบ
โดยไมมีการบรรเลงเพลงหนาพาทย ไหวครูประกอบพิธี
การนําเพลงหนาพาทยไหวครูมาบรรเลงในพิธี ไหวครูดนตรีไทย จึงมีพั ฒนาการมาจากการ
ที่วงป พาทยซึ่งไปทําหนาที่บรรเลงในพิ ธีไหวครู โขน ละคร หนังใหญ วงป พาทยที่ เปนสวนหนึ่ง
ของเจาของหรื อครูของโขน ละคร หนังใหญ นั้ น เมื่อทําพิธี ไหวครูดนตรี แยกตางหาก จึงไดนํ า
รูปแบบของงระเบียบพิธีการนั้นมาปรับใช ตามที่เปนว าเหมาะสม ทั้งยั งไดมีครู ดนตรีผูใหญ ที่ มี
เอตทัคคะเป นที่ยกยองและยอมรับของวงการศิ ลปนดนตรี ประพันธเพลงหน าพาทยเพิ่มเติ ม เพื่อ
สรางความสมบูรณให แกพิ ธีไหวครู ที่ปรากฏชื่อตามที่นายสํ าราญ เกิดผล ไดอธิบายไว มี นายทองดี
ชูสัตย นายบุญยงค เกตุคง จางวางทั่ ว พาทยโกศล นายพุม บาปุ ยะวาทย และนายสําราญ เกิดผล
นั ยที่แสดงความสําคัญของเพลงหนาพาทย ไหวครู มี มิติ ที่ ศิลปนดนตรีไทยเข าใจและสื่อ
ความรูสึกได ตามขั้นตอนแล ว พิธีกรไหวครูเปนผูเรี ยกเพลงหนาพาทยแตละชุด แตละเพลง หรือ
อาจเรียกตอเนื่องจากเพลงหนึ่ งไปยังเพลงอีกเพลงหนึ่งก็ได จําแนกประเภทได ดังนี้
- เพลงหน าพาทยแสดงความเปนสิ ริมงคล หรือบอกนั ยของสถานการณนั ้นๆ เชน
เพลงสาธุการ
- เพลงตระกริ่ง เมื่อมีการบูชาพระรัตนตรัย เพลงสาธุการกลอง เมื่อมีการบูชาครูดนตรี
ตระสั นนิบาต เพื ่อการประชุมสโมสรสั นนิ บาตของคุณครูดนตรี ทั้งปวงที ่อั ญเชิญ
มาสูพิ ธี
- เพลงหนาพาทย ประจําองคของครูเทพเจาแตละองค เช น เพลงตระพระอิศวร ตระพระ
นารายณ ตระพระพรหม ตระพระประคนธรรพ
- เพลงหนาพาทยที่ มีนัยของการเดินทาง ตามฐานันดรของครูดนตรี มักมีชื่ อนําหนาว า
“เสมอ”
โดยคํานี้ตามความหมายของเพลง หมายถึ ง “การเดิน” เชน เพลงเสมอพราหมณ เสมอผี
เสมอมาร เสมอเขาที่ เพลงที่มี นัยเดี ยวกัน แต เรี ยกชื่อต างออกไป เช นเพลงดํ าเนินพราหมณ
พราหมณเขา พราหมณออก บาทสกุณี (เสมอตีนนก) เปนตน
เพลงหน าพาทยบอกกิ ริยาอาการกระทําตามนั ยที่จินตนาการ เช น เมื่อถวายเครื่องเซ น
สังเวยแล ว จากนั้นเปนเวลาที่ครูรับเครื่องเซนสังเวย มีเพลงนั่งกิน เซนเหล า เมื่อโปรยขาวตอก
ดอกไม มีเพลงโปรยขาวตอก เปนตน