Page 25 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

9
ในยุคปัจจุ บ ันนั้ น อ ัตล ักษณ์ที่ แสดงออกของกลุ่ม มี อยู ่ 2 ลักษณะ คือ อ ัตล ักษณ์ส่ วน
บุคคล(Personal Identity) และอัตลักษณ์กลุ่ ม (Collective Identity) อัตลักษณ์ 2 ส่ วนนี้ จะกระจาย
ตัวในสั งคมแต่ละแบบ และประว ัติศาสตร์ แต่ละช่วงแตกต่างกัน ซึ่ งอัตลักษณ์บุ คคลบางอย่างเป็ น
สิ่ งที่เป็ นรู ปธรรมจนเกือบจะจ ับต ้องได้ รู ้สึ กได้ เช่น รู ปร่างหน้าตา เพศสถานะความรู ้ เป็ นต้น
ส่วนอัตลักษณ์ กลุ่ มจะเป็ นลักษณะร่ วม โดยอาศ ัยสัญลักษณ์ บางอย่างซึ่ งมี ลักษณะเป็ นนามธรรม
โดยทั่วไปแล ้วคนส่ วนใหญ่ม ักเข ้าใจว ่าถ ้าอยู่ในสั งคมกลุ ่มเล็ก ๆ เช่น ชุ มชน หมู่บ ้าน จะมี
อัตลักษณ์กลุ่มแบบที่ค่ อนข้างชัดเจน สามารถรู ้ สึ กได้สั มผ ัสได้มากกว่าอัตลักษณ์ กลุ่มที่กว ้างขวาง
ขึ้ นไปเรื่ อย ๆ เช่น ความเป็ นพลเมืองของชาติ หรื อความเป็ นส่ วนหนึ่ งของมนุ ษยชาติ กล่าวอีกทาง
หนึ่ งถ ้าเป็ นกลุ่ มใหญ่ก็จะรู ้สึ กมี ความเป็ นนามธรรมสูงกว ่ า ส่วนกลุ ่มเล็ก ๆ มีล ักษณะเป็ น
นามธรรม หรื อความเป็ นจินตนาการต่ากว่า (ธีรยุ ทธ บุญมี, 2546)
นอกจากแนวคิดดังกล่าวจะสอดคล้องกับลักษณะที่เป็ นอัตลักษณ์ของแต่ ละบุคคลแล้ว
ในระด ับกลุ่มหรื อในสังคมแต่ละแห่ ง ย ังมีล ักษณะการร่ วมก ันหรื ออ ัตล ักษณ์กลุ ่ม (Collective
Identity) อันจะส่ งผลให้เกิ ดกระบวนการสร้ างสานึกร่วมกันของกลุ่มต่าง ๆ ส่ งผลต่อสมาชิ กใน
ชุ มชนได้เห็ นความสาค ัญถึ งลักษณะร่ วมของกลุ่ม และเข้าใจว่า “พวกเรา” มีอะไรที่ต่างไปจาก
“พวกเขา” ในความสานึกร่ วมกันนั้ น สามารถสร้างและปรับเปลี่ยนได้ โดยอาศัยสัญลักษณ์ต่ าง ๆ
ที่ถู กสร้างขึ้ นในระบบว ัฒนธรรมของกลุ่ม ฉะนั้ นสังคมและว ัฒนธรรมจึงมีบทบาทสาคัญต่อการ
สร้าง ธารงรั กษาและการปรับเปลี่ยนอัตลักษณ์ (Schlesinger, 1993)
การเปลี่ ยนแปลงความหมายของอัตลักษณ์ดังกล่าวสัมพันธ์อย่างมากกับการทาความเข้าใจ
การเปลี่ยนแปลงทางว ัฒนธรรมในปั จจุบัน ในบริ บทโลกาภิว ัตน์มิติเวลาที่ เร็วขึ้ นและมิ ติพื้ นที่ ที่ดู
หดแคบเข้ามาเพราะการปฏิ ว ัติ เทคโนโลยีการสื่ อสารทาให้ความเคลื่ อนไหวทางว ัฒนธรรมเป็ นไป
อย่างหลากหลาย ซับซ้ อนและรวดเร็ ว การเปลี่ ยนแปลงเกี่ยวกับประสบการณ์เวลา พื้ นที่และแบบ
แผนชีวิตประจาว ันมีผลอย่างยิ ่ งต่อความรู ้สึ กที่เรามี เกี่ยวกับตัวเอง สิ ่ งที่เคยเป็ นมาตรฐานของระบบ
คุณค่าและการนิ ยามอัตลั กษณ์ ไม่ว่าจะเป็ นคุณค่ าทางศาสนา ค่านิยมเรื่ องเพศ คุ ณค่าประเพณี
ว ัฒนธรรมเก่า ๆ หรื อค่านิยมของกลุ่ มชาติพันธุ์ ล้วนกระทบกระทั ่งในรู ปแบบต่ าง ๆ กับพลัง
โลกาภิว ัตน์การปรั บเปลี่ยนนี้ แสดงออกได้ หลายลักษณะและหลายมิติในระดับจุ ลภาค จะพบการ
ปรับเปลี่ ยนประสบการณ์ และแบบแผนชีวิ ตประจาว ันของปั จเจก ซึ่ งเชื่อมโยงถึ งการปรั บ
ปฎิสั มพันธ์กับผู้อื่ นในระดับมหภาคเราเห็ นขบวนการเคลื่อนไหวทางศาสนา ชาติพันธุ ์และ
ว ัฒนธรรมใหม่ ๆ ขบวนการเหล่ านี้ ต้องการเสนอความหมายและทิ ศทางใหม่ในเชิ งสังคม
ว ัฒนธรรม และมีกระบวนการสร้ างตัวตนและอัตลักษณ์ จากการผสมผสานองค์ประกอบทาง