Page 546 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๕๒๘
นอกจากในท้ องถิ่นหรื อชุมชนจะประกอบด้ วยภูมิปั ญญาอันเป็ นสิ่งสําคัญในการดํารงวิ ถีชี วิต
ให้ มีความสุขแล้ วในสั งคมยังมีการจัดระบบของสังคมที่ เรียกว่าวัฒนธรรมและประเพณี ซึ่งมีความ
เกี่ยวพันกับภู มิปั ญญา
จากนิ ยามของความหมายของภูมิปั ญญาที่ ได้ จําแนกภูมิปั ญญาของชาวจังหวัดเพชรบูรณ์
ดังนี ้
“ ภูมิปั ญญาท้ องถิ่น บางครั ้ งอาจจะเรี ยกว่าภูมิปั ญญาชาวบ้าน
หรือภูมิปั ญญาไทย เป็ นศัพท์ ที่นักวิชาการและพัฒนาองค์ การ
เอกชนได้กํ าหนดขึ ้ นเพื่อเรียกแทนคําว่ากระบวนทัศน์ (paradigm)
ของชาวบ้านที่ มีต่อตนเอง ต่อโลก ต่อสิ่งแวดล้ อม ซึ่งแสดงออก
ให้เห็นจากระบบความเชื่อ ค่านิ ยมในการดําเนินชีวิต
กระบวนทัศน์ ดังกล่าวจะมีรากฐานมาจากคําสั่งสอนทางศาสนา
คติธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีซึ่งได้ รับการถ่ายทอด สั่งสอน
และปฏิบัติสืบเนื่ องกันมาปรั บเปลี่ยนเข้ากับบริบททางสังคมที่ เปลี่ยนแปลง
ไปในแต่ละสมัย”
สํ าหรับภูมิปั ญญาของชาวเพชรบูรณ์สามารถแบ่งออกได้ ดังนี ้
๑. ภูมิปั ญญาเกี่ยวกับระบบการผลิ ตหรือการประกอบอาชี พ ซึ่งมี ลักษณะการประกอบอาชีพพุทธ
เกษตรหรื อการประกอบอาชี พที่ มีลักษณะสมดุ ลสอดคล้องกั บธรรมชาติ มุ่ งพึ่งพาตนเองเป็ นกระแส
หลักมากกว่ าการพึ่งพาปั จจัยการผลิ ตจากเกษตรภายนอกผลของงานวิจัยพบว่าภูมิปั ญญาที่พบได้แก่
ภูมิปั ญญาทางเกษตรได้ แก่การทํ ามะขามหวาน การทําเห็ดฟางการทํ าไร่ ส้ มและผลิตภัณฑ์เลี ้ ยงไหม
ของไร่กํ านันจุลเป็ นต้ น
๒. ภูมิปั ญญาเกี่ ยวกับระบบสังคมหรือวัดความสัมพันธ์ ระหว่างมนุษย์กับมนุษย์ ซึ่งได้ แก่ความเชื่ อ
คําสั่งสอน ค่านิ ยมประเพณี ที่แสดงออกในแบบแผนการดํารงชี วิตเช่น การทําบายศรีสู่ขวัญ เป็ นต้ น
. ๓. ภูมิปั ญญาเกี่ยวกับการวัดความสั มพันธ์ ระหว่างมนุษย์ กับธรรมชาติหรื อสิ่งแวดล้อม เช่ นการ
รักษาโรคด้วยสมุนไพร เป็ นต้ น
ดังเราจะเห็นได้ ว่าภูมิปั ญญาเป็ นผลมาจากกระบวนทัศน์ (paradigm) ของชาวบ้ านที่มี
ต่อตนเอง ต่ อโลก ต่อสิ่งแวดล้ อม ซึ่งแสดงออก ให้ เห็ นจากระบบความเชื่อ ค่านิ ยมในการดําเนินชีวิต
โดยที่กระบวนทัศน์ดังกล่าวจะมี รากฐานมาจากคําสั่งสอนทางศาสนา คติธรรม ขนบธรรมเนียม
ประเพณีซึ่งได้ รับการถ่ายทอด สั่งสอน และปฏิบัติสืบเนื่ องกันมาปรับเปลี่ ยนเข้ากั บบริบททางสังคม
ที่เปลี่ยนแปลงนั่นคือระบบสังคมมีผลต่อภูมิปั ญญาของชุมชน