Page 269 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒๕๑
มาเป็ นต้นของเจตนาในการสร้ างวัดชั ้ นหลังสืบมา จะสมมตเรียกโดยย่อต่อไปในอธิบายว่าวัดพระเจดีย์
อย่าง ๑ วัดอนุสาวรีย์ อย่าง ๑
องค์ประกอบที่สํ าคัญที่ ๒ คือพระธรรมประกอบด้ วย ๒ ลัทธิ คือ หินยาน และมหายานซึ่งการ
เข้ ามาทั ้ งสองลัทธิ นี ้ สมเด็จฯกรมพระยาดํารงราชานุภาพ(๒๔๗๑)ได้ ทรงอธิบายไว้ดังนี ้
ชาวประเทศ( ประเทศไทย )นี ้ ถือลัทธิ มหายาน พิเคราะห์ดูเจดีย์สถานที่สร้ างทางฝ่ ายตะวันออก
เนื่องมาจนตอนกลางประเทศไทย เช่นโบราณวัตถุที่ปรากฏอยู่ ณ เมืองพิมายและเมืองลพบุ รีเป็ นต้น
ได้ แบบอย่างมาจากประเทศกัมพูชา พึงเห็นได้ เช่นทําพระปรางค์แทนทํ าพระสถูปเจดีย์ และมักมี
ระเบียงล้ อมรอบ โบราณวัตถุที่สร้ างทางข้ างใต้ เช่นที่เมืองไชยาเก่ามักทําเป็ นรู ปมณฑป ทํารูปพระ
เจดีย์เป็ นยอดเช่นเดียวกับพวกมหายานสร้ างทางเกาะชวา สันนิษฐานว่ามาถึ งสมัยชั ้ นนี ้ พระบรมธาตุ
จะหายากกว่าแต่ก่อน ประกอบด้ วยเกิดมีพระพุทธรู ปและรูปพระโพธิสัตว์ สําหรับบูชากั นแพร่หลาย จึง
เปลี่ยนความนิยมสร้ างพระพระสถูปที่บรรจุพระบรมธาตุไปเป็ นปรางค์และมณฑปที่ประดิ ษฐาน
พระพุทธรู ปและรูปโพธิสัตว์เป็ นหลักสําหรั บวัด
จากคําอธิบายของสมเด็จฯกรมพระยาดํารงราชานุภาพทําให้ เราทราบว่าแต่ เดิมประเทศไทย
นับถื อศาสนาพุทธลัทธิ มหายานนับถื อพระพุทธรู ปและเทพ ตลอดจนพระโพธิสัตว์ แต่ตอนหลังกลับมา
นับถื อลัทธิ หินยานดังนี ้
วัดในประเทศไทยทุกวันนี ้ เค้ ามูลเกิดขึ ้ นแต่เมื่อรับพระพุทธศาสนาลัทธิหินยานอย่ างลังกาวงศ์
มาถือมีหลายอย่าง อย่าง ๑ คือกลับสร้ างพระสถูปที่บรรจุพระบรมธาตุเป็ นหลักวัดตามเดิม ด้ วยพวก
ลังกาตั ้ งตําราพระธาตุ ว่าอาจจะรู้ ได้ ด้ วยลักษณะ และพึงหาได้ ในลังกาทวี ป เป็ นเหตุให้ กลับหาพระ
บรมธาตุได้ ง่ายขึ ้ นก็เกิดนิยมกันแพร่หลาย อีกอย่าง ๑ เกิดมีโบสถ์และมี พัทธสีมา เหตุด้ วยพระสงฆ์ก็มี
หลายหมู่คณะและถือลัทธิต่างๆกันเป็ นข้ อรังเกี ยจที่จะทําสังฆกรรมร่ วมกัน
องค์ประกอบที่๓คื อพระอารามซึ่งจะมีเขตพัทธสี มาเป็ นที่แสดงอาณาเขตของอาราม สมเด็จฯ
กรมพระยาดํารงราชานุภาพ(๒๔๗๑)ได้ ทรงอธิบายไว้ดังนี ้
เมื่อมีจํานวนพระภิกษุสงฆ์ มากขึ ้ นตั ้ งแต่ในครั ้ งพุทธกาล จะเรี ยกมาประชุมพร้ อมกันให้ ได้ หมด
เป็ นการลํ าบาก จึงได้ เกิดกําหนดสีมาเช่น เอาท้ องที่อําเภอหนึ่งเป็ นเขต เวลามี การเรียกประชุมก็เรี ยก
แต่พระสงฆ์ซึ่งอยู่ในเขตอําเภอนั ้ นประชุมพร้ อมกัน พระสงฆ์ที่ไปอยู่ในอําเภออื่ นใด ก็ประชุมพร้ อมกัน
ในอําเภอนั ้ นๆ ครั ้ นพระพุทธศาสนารุ่งเรื องมี จํานวนพระสงฆ์มากขึ ้ น ก็ต้ องร่นเขตสีมาให้ เล็กเข้าเพื่ อ
สะดวกแก่การประชุม จนถึงกํ าหนดเขตสีมาในวัดอันหนึ่งอันเดียว สร้ างโบสถ์เป็ นที่ทําสังฆกรรม