Page 268 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒๕๐
อันวัดเป็ นที่พระสงฆ์ อยู่ประจําเกิดมีขึ ้ นในอินเดียต่อชั ้ นหลัง ว่าตามโบราณวัตถุที่ตรวจพบ มัก
สร้ างกุฏิสงฆ์ ขึ ้ นในบริเวณมหาพุทธเจดียสถาน ดังเช่ นที่ในบริ เวณพระธรรมิกะเจดี ย์ ณ ตําบล
มฤคทายวัน แขวงเมื องพาราณสี ซึ่งเป็ นที่พระพุทธองค์ทรงแสดงปฐมเทศนานั ้ นเป็ นต้น หรื อมิฉะนั ้ นก็
ทําเป็ นที่สําหรับบําเพ็ ญสมณธรรมไว้ ในถํ ้ า เช่นที่ถํ ้ าแอลลอรา ในแขวงไฮดาระบัดเป็ นต้ น ในที่เช่น
กล่าวมามี รอยรากกุฏิและห้ องที่ สํานักสงฆ์ปรากฏอยู่เป็ นอันมาก ในประเทศไทยนี ้ ก็ทีคล้ ายกัน เช่นที่
ลานพระปฐมเจดีย์ ข้ าพเจ้ า( หมายถึงสมเด็จฯกรมพระยาดํารงราชานุภาพ)ได้ลองขุดเนินดินดูแห่ง
หนึ่งที่ริ มถนนขวาขององค์พระ ก็พบรากกุฏิพระสงฆ์แต่โบราณ ถํ ้ าสํ าหรับบําเพ็ญสมณธรรมก็มีใน
ประเทศนี ้ เช่นที่ถํ ้ าเขางู จังหวัดราชบุ รี และถํ ้ าคูหาสวรรค์ ถํ ้ าเขาอกทะลุในจังหวัดพัทลุงเป็ นต้น
ในอินเดียมีที่พระสงฆ์ อยู่รวมกันแต่โบราณอี กอย่างหนึ่ง (เห็นจะเกิ ดขึ ้ นเมื่อชั ้ นเขียน
พระไตรปิ ฎกลงเป็ นตัวอักษรแล้ ว) เป็ นทํานองมหาวิทยาลัยสําหรับเรียนธุระในพระพุทธศาสนา เช่นที่
เรียกว่าสํานักนาลันทะ อยู่ในแขวงเมืองปาฏลีบุตรเป็ นต้น ถึ งกระนั ้ นก็สันนิษฐานได้ ว่าเป็ นแต่ที่
พระสงฆ์อาศัยสํานักอยู่ชั่วคราวทุกแห่ ง ที่จะอยู่ประจําในที่แห่งนั ้ นตั ้ งแต่บวช หรือว่ามาจากที่อื่นแล้ ว
เลยอยู่ประจําในที่แห่งนั ้ นตลอดจนอายุหามี ไม่ พระสงฆ์ยังคงถือวัตตปฏิ บัติอย่างในครั ้ งพุทธกาล คือ
เที่ยวจาริ กไปสอนพระพุทธศาสนา หรื อแสวงหาโมกขธรรมไม่อยู่ประจําที่ต่อมาอีกช้านาน
องค์ประกอบของวัดอย่ างที่ ๓ คือ อารามหรือกุฎีคือที่ พํานักของสงฆ์ซึ่ งจะมีผู้ มีจิตศรัทธาสร้ าง
ถวายสําหรั บพระพุทธองค์ และพระสงฆ์ ใช้ พํ านักในฤดูจําพรรษาระหว่างหน้ าฝน บางแห่งไม่เป็ น
อาราม(สวน)ก็จะเป็ นถํ ้ า นอกจากนี ้ ยังมีสํ านักสําหรับศึกษาพระธรรมเป็ นทํานองมหาวิทยาลัยสงฆ์
ดังนั ้ นเราจึงอาจจะสรุปได้ ว่าวัดจะมีองค์ประกอบสําคัญๆอยู่ ๓ อย่างด้ วยกันคือพระเจดี ย์หรื อ
สถูปแทนองค์พระพุทธเจ้ าหรืออาจจะหมายรวมถึงผู้ที่ควรระลึกถึงดังที่ สมเด็จฯกรมพระยาดํารงราชานุ
ภาพ(๒๔๗๑)ทรงอธิบายไว้ ดังนี ้
ข้ าพเจ้ าได้ เคยสงสัยว่า พระปฐมเจดีย์ ก็เป็ นที่สักการบูชาแทนพระพุทธเจ้ าอยู่แล้ ว เหตุใดจึงมี
ผู้สร้ างพระเจดีย์ องค์อื่นๆต่อออกไปในที่ใกล้ ๆกันแต่เพียงนั ้ น เมื่อได้ ตรวจดูตามเมื องอื่น ประกอบกับ
อ่านเรื่ องตํานานพระพุทธศาสนาในอินเดีย จึงคิดเห็นว่ามูลเหตุที่สร้ างวัดเห็นจะมีเป็ น ๒ อย่างต่างกัน
แต่ดึกดําบรรพ์มา คือ อย่าง ๑ สร้ างเป็ นพุ ทธเจดีย์ที่บรรจุพระธาตุ ถือว่าเป็ นหลักพระพุทธศาสนาในที่
แห่งนั ้ น อีกอย่าง ๑ นั ้ น คือในเวลาท่านผู้ ทรงคุณธรรมในพระศาสนา เช่นชั ้ นครู บาอาจารย์ที่นับถือกัน
ว่าเป็ นบุ รุษพิเศษถึงมรณภาพลง เผาศพแล้ ว ผู้ ที่นับถือก็ช่วยกันก่อสถูปบรรจุอัฐิธาตุตามประเพณี ใน
อินเดีย แต่อุ ทิศให้ เป็ นเรื อนพระพุทธศาสนาด้ วย จึงเกิดมีวัดอื่นๆอยู่ในที่ใกล้ ๆกัน วัด ๒ อย่างดังกล่าว