Page 78 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๖๙
ชื่อวาบันติกตะสามแหน (สามเณรบัณฑิต) ดวยเหตุนี้ในเดือน ๙ นี้จึงมีประเพณี ทําบุญ สลากภัตรสื บ
ตอกั นมาจนปจจุบัน
เดือน ๙ เปนฤดูที่ชาวนาไปทํานา ชาวบานสวนใหญจะออกไปทํ านาตั้งแตเชากวาจะกลั บมา
บานเปนเวลามืดค่ํ า ผูคนสวนใหญไม มี เวลาเตรีมภัตตาหารไปถวายพระที่วัดเรียกวา ส งขาวซอม
ดังนั้นในบางหมูบานจึงไดกําหนดเวรส งขาวซอมพระในหมูผู ที่ไม ตองไปทํานา เรียกวา ปอยจ ากอก
โดยใชกระบอกไม ไผเป นสั ญญาณตกลงกันวาถ ากระบอกตกอยูที่บานใคร บ านนั้นต องเปนธุ ระนํ า
ภัตตาหารไปถวายพระในวันรุงขึ้น เมื่อทํ าเสร็จนํากระบอกนี้ ไปมอบตอใหบานอื่น เป นการนัดหมาย
กันไว เพื่อพลัดเปลี่ยนกันบงภาระในการสงขาวพระ
เดือน ๑๐ ชาวไตเรี ยกวา “เหลิ นสิบ” ปุ งนา (ปุโรหิต) เรี ยกวา “จั่นหยาสี่ ” ตรงกับเดื อน
กันยายน ภาษาพมาเรียกวา “จอซะหริ่งละ” ธาตุ ประจําเดือน คือ ปฐวี ธาตุ ดอกไมประจําราศี คือ
หยั่งหมา (ภาษาถิ่น) เรื่องเป นบอเกิดประเพณี กลาวว าในสมัยพระโคดมสมณเจ ายั งทรงพระชนมชีพ
อยู นางวิสาขามหาอุ บาสิกกต องออกเรือนไปเปนสะใภ ของมหาเศรษฐี กอนออกเดินทางในวันเพ็ญ
เดือน ๑๐ นางวิสาขาไดจัดทําบุญครั้งยิ่งใหญ คื อจั ดใหมี การทําบุ ญขาวสารลนบาตร น้ําผึ้งลนบาตร
เนยลนบาตร เสร็ จแลวดวยอานิ สงสการทําบุ ญนั้น ช าง ม า วัว ควาย แมถูกมั ด ถูกขั งไวในคอกก็ดึ ง
เชือกขาด พั งประตูคอกวิ่งตามนางวิสาขาไปเป นจํานวนนับหมื่นนั บแสนดวยเหตุนี้ พอถึงวันเพ็ ญเดือน
๑๐ เหล าพุทธบริ ษัทจั ดให มี การทํ าบุญ “ซอมต อหลวง” (พุทธมหาบิ ณฑบาต) พรอมทั้งถวาย
ภัตตาหารแดพระภิกษุสงฆสามรเณร ตลอดจนทํ าบุญตักบาตรแบบขาวสารลนบาตร เปนงานยิ่งใหญ
ในรอบปมีความเชื่ อวา อานิ สงสแหงการทําบุญเชนนี้ จะสงผลใหงานกสิกรรมมีผลผลิ ตมากเลี้ยงสัตวจัก
แพรหลาย จะบริบูรณดวยทรัพยเงินทองและขาทาสบริวาร
เดือน ๑๑ ชาวไตเรียกวา “เหลิ นสิบเอ็ด” มี การทําบุ ญใหผูตาย “แฮนซอมโก จา” ตรงกับ
เดือนตุลาคม ธาตุประจําเดือนคื อวาโยธาตุ ธาตุ ลม ลมแรงในเดือนนี้ ดอกไมประจําราศี คือดอกบัว ๕
อย าง เปนเดือนที่พุ ทธบริษั ทชาวไตพากั นจัดงานประเพณีเปน ๒ ชวง ช วงแรกตั้งแตวั นขึ้ น ๑ ค่ํา
เดือน ๑๑ ถึงวันขึ้น ๑๕ ค่ํา เดือน ๑๑ เปนงานทํ าบุญอุทิศส วนกุศลใหผู ตาย เรียกวา “เฮนซอมโกจา”
ซึ่งตายในรออบป ที่ผ านมาอีกครั้งหนึ่ งภายหลังจากการแฮนซอมใจขาด ๗ วันนับจากวันตาย จั ดทํ า
โดยสามีภรรยา บุตรหลาน ตลอดจนญาติอื่นๆ ของผูตายถือวาเปนการแสดงถึงความกตัญูกตเวทีตอ
ผูตาย นอกจากนี้เชื่อวา การแฮนซอมอุทิศกุศลให แกผูตายจะไดอานิสงฆทั้งผูทําและผูวายชนม โดยผื
ทําจะไดบุญ สวนผูตายจะไดอานิสงสจาการทํ าบุญ หากตกอบายภูมิก็จะไดพนทุกขเวทนาจากการเปน
เปรต และสัตวนรก เนื่องจากผูทําจะถวาย “ลีกซุตตะ” (หนั งสือสุตตะและตําข อนตุง) ตําข อนจะทํา
จากระดาษผา ไม ดาย กระจก สังกะสีฉลุ เป นลวดลายจะทําแบบงายๆที่เรี ยกวา ตุงนางผาน (ตุงคน
จน) ตัดกระดาษเป นแผนยาวๆ ตอนท ายระบุชื่อผูอุทิศส วนกุศลและชื่ อ ผูวายชนม หอยติดไม โคงยาว
ขางบนจะมีถุงกระดาษทําเปนยาม ขางในมีหมากพลูบุหรี่ อาหารใหผูตายหรือจะทําเปนกระดาษม วน
กลมยาว หรือทําจากผามวนยาวคลายตั วพญานาคขางบนมีไม แกะสลักเป นรูปนก ปลายใชดายถักเป น
รูปตระกรอ เกล็ดเตา ไมโคงและพูหอยระยาทายจะมี ผูอุทิศ และชื่อผูตาย เช นเดียวกัน เรียกว า ตํา
ขอนนากกา (ตุงพญานาค) อีกประเภทหนึ่งจางใหชางเป นตําขอนไมแกะสลักแต งลวดลายดวยกระจก
ซึ่งพบเห็นมากตามวัดในจังหวัดแมฮองสอน ขางบนมีรูปนกที่ฐานมักมีเรือ