Page 74 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๖๕
ศรีษะของใครมาแทนได มารดาตอบว าศีรษะของใครอะไรก็ไดที่นอนหั นหัวไปทางเหนือ พระพรหม
และเทวดาทั้งหลายจึงพากั นลงมายังโลกมนุษย และไดพบชางตัวหนึ่ งกําหลังนอนหั วหั วไปทางทิศ
เหนือจึงตัดหั วชางนั้ นนําไปต อกับตัวของทาวมหาพรหม ทํ าให ทาวมหาพรหมฟนคืนชี พและไดรั บ
ขนานนามวา “มหาปงแน” (พระพิฆเนศ) สวนตัวช าง ก็ไดนําฟนมาก อกองไฟสุม ฌาปนกิจจนเสร็ จกิจ
เหล าพระพรหมและเทวดาทั้งหลายไดประชุมปรึกษากั นวาบาปที่ตั ดเศียรทาวมหาพรหมนี้จะตกแก
ใครพระอินทรตอบวา ตกแก ชาวเมืองทั้งหลาย เพราะชาวเมืองอยูใตอิ ทธิพลของดวงดาวชะตาราศีฤา
ดูกาลและถามต อไปวา หากตองไถบาปจะต องทําอยางไรบางพระอินทร ตอบวา ต องพากันก อเจดีย
ทราย ถวายน้ํา ถวายดอกไม สรงน้ําพระพุทธรู ป และพระสงฆ ใหทําขนมไปทํ าบุญ ผู เฒาผูแก และ
พระสงฆผูทรงศีลอธิฐานขอใหพ นจากบาปและไดรับความสุขความเจริญยิ่งๆขึ้นไป จึงเกิดมีประเพณี
รดน้ําดํ าหัวคารวะผูเฒาผูแก ทําขนมประเพณีแจกจายและถวายพระสงฆสื บกันมาจนทุกวันนี้
เสร็จจากงานสงกรานต จะมีการประกอบพิ ธีทํ าบุญหมู บานเรียกวา “งานวานปะลีก” โดย
นิมนตพระสงฆไปทําพิธีเจริญพระพุทธมนตสี่ มุมเมือง ชาวบานจะนําน้ําขมิ้นสมป อย พรอมทั้ งไมตอก
ทําเปนตาแหลวใบหนามเจ็ ดเจื่อ ใบผักกุม ใบปานแข ใบถั่วแระ โดยนําใบหญ าคามาทํ าเปนเชื อก
สําหรั บนําไปแขวนไวที่ประตูบาน พอทําพิธีเสร็จแลวตกตอนตนค่ํ าจะมีคนนําตาแหลวไปป กในบานไว
ที่หัวบ าน ทายบ านก็จะเอาเครื่องเซ น ในกระทงใหญ เรียกวา สตวง นําไปถวายผีทั้งสี่ ทิศ พรอมทั้ ง
เทียนขี้ผึ้งนําไปจุดทั้งสี่ทิศในเวลาเดียวกันหามคนในออก ห ามคนนอกเขา เมื่อพิธี เสร็จจะยิ งปนเปน
สัญญาใหรูกันทั่ว
ประเพณีเดือน ๕ นอกจากจะมีการวานปะลีกแลว จะมีการนํ าน้ําขมิ้นสมปอยโปรดน้ําศาล
เจาพ อหลักเมืองและขมามีการรวบรวมเงินภายในหมูบานเพื่อทํ ากิจกรรมขอขมาศาลเจาพ อหลักเมือง
เรียกวา “เงิ นอานแค็ก” จะทําปละครั้ง
เดือน ๖ ไตเรียกวา “เหลินหก” มีงานประเพณีปอยจ าตี่หรือกองมู ลทราย ปอยบอกไฟปอย
ชอมตอโหลง(มธุปายาส)
ภาษาปุ งนา (ปุ โรหิต) เรี ยกวา “ป กซะหยาสี่ ” ภาษาพมาเรี ยกวา “กะสงละ” ธาตุ
ประจําเดือนคือปฐวีธาตุ ธาตุดิน เปนเดือนที่มีลั กษณะแข็ง ดอกไมประจําราศี คือดอกจํากาโหลง หรือ
ดอกจําแป (ดอกลั่นทม) ดอกกานง อก (ดอกซอนกลิ่ น) งานทําบุ ญในวันเพ็ญ เดือน ๖ วันวิสาขบู ชา
จะมีการถวายเจดี ยทราย ไตเรียกวา ปอยจาตี่ซาย มีการแจกขาวหอและมีการจุดบ องไฟ ตอนเชาจะมี
ถวายขาวมธุปายาส (คนไตเรียกวา ซอมตอหลวง) คือถวายขาว ๔๙ กอนถื อวา ไดทํ าบุญมาก ไดอานิ
สงค “อกโยก้ํา ฮองแสนก้ําผา” (อานิสงค ๑ แสนกัลป) ปรากฏอยูในคัมภีร ธรรมะ หรือลีกโหลงเรื่อง
นางโหมถามโผ ในวันเดือนเพ็ญนี้ ผูเฒาผูแก ไปจําศี ลแปด นอนวัดฟงธรรม เรียกวา ถอมลีก ที่ วัด
เรื่องราวประเพณีระบุไว วา ในเมืองสี่โห (เมืองสิงหลหรือเมื องลังกา) มีมาณพผู ยากเข็ญคน
หนึ่งหาเลี้ยงชีพ โดยการหาฟน หาใบตองขาย พอถึงวันเพ็ ญเดือน ๖ ก็หอขาวเขาปา หาฟนหาใบตอง
ตามปกติ เมื่อเดินไปถึงฝงลําธารแหงหนึ่ ง จึงนั่งพักและฉุกคิดขึ้ นมาวา ชาตินี้เกิดเป นคนก็เปนคนเสี ย
เปล าๆ ไมเคยทําบุญสุนทานสักอยางที่จะเปนปจจั ยสงผลให เสวยสุขในชาติหนา วั นนี้ก็เป นวันเดือน
เพ็ ญควรที่จะไดทําบุญสักอย างหนึ่งจะดีกวา คิดไดดังนี้จึงวางสัมภาระลงไปตักทรายที่ ฝงลําธารมากอง
กอเป นรูปเจดีย เสาะหาดอกไมในปามาประดับตบแต งใหสวยงามตัดไมไผมาจั กตอกสานเปนราชวัติ
ขัดเป นสี่เหลี่ยมกั้นเปนขั้นๆ เหมือนเจดีย เสร็จแลวแกหอข าวออกมาแบงเปนสามสวน ส วนที่ ๑ นํา