Page 38 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

๒๙
๒. ฆ้อง คําว่า “ฆ้ อง” นี ้ มีอยู่หลายแห่ง ซึ่งคงจะต้ องเป็ นฆ้ องหลายลูกที่ดําเนินเป็ นทํานองได้
คงมิใช่ฆ้ องลูกเดียวอย่างฆ้องโหม่ง คงจะต้ องเป็ นฆ้องวง ซึ่งท่านผู้ รู้ เคยกล่าวว่าฆ้ องวงนี ้ สมัยโบราณ
ทางเหนื อเขาเรี ยกว่า “เจแวง” ดังที่ปรากฏอยู่ในพงศาวดารลานช้ าง
๓. ตะโพน ตรงกับคําว่า “มุทิงค์” หรือ “มฤทิ งค์” ในไตรภูมิพระร่ วง
๔. กลองทัด ก็คือ กลองขนาดใหญ่ ซึ่ งในไตรภูมิพระร่ วงนั ้ นมีกลองอยู่ ๓ ขนาด คือ ทั ้ งขนาด
ใหญ่ ขนาดกลาง ขนาดเล็ก
๕. ฉิ่ง ฉิ่งนั ้ นเรี ยกตามชื่อเดิมในไตรภูมิพระร่ วง ซึ่งกล่าวติดกันเป็ น “ฉิ่ งแฉ่ง” หากแยกฉิ่งออก
ก็ คือ “ฉิ่ ง” อย่างที่เราใช้ กันอยู่ในปั จจุบันนี ้ ส่วน “แฉ่ง” นั ้ นก็คือ ฉาบ ซึ่ งในสมัยโบราณคงจะตีเปิ ดอย่ าง
จีน จึงฟั งเป็ นแฉ่ง ในสมัยปัจจุ บันนี ้ ตีแล้ วกดให้ ประกบกันจึงฟั งเป็ นฉาบ และเรียกว่า ฉาบ
วงปี่ พาทย์เครื่ องห้ าในสมัยสุโขทัยเป็ นดังกล่าวมานี ้ ส่วนระนาดไม่พบคําใดที่หมายถึงระนาดได้
เลย จึงเข้ าใจว่า พาทย์ เครื่องห้ าสมัยสุโขทัย ไม่มีระนาด มี อยู่ แต่เพียง ปี่ ฆ้ องวง ตะโพน กลองทัด
และฉิ่ งเท่านั ้ น
พิณ ต่อไปนี ้ จะพูดกันถึ งคําว่ า “เสียงพิณ” ตามศิลาจารึกหลักที่หนึ่งบ้ าง โดยเฉพาะคํ าว่า “พิณ”
ก็ หมายถึงเครื่องดนตรี ที่มีสายและขึงเป็ นเสียง คําว่า “พิณ” นี ้ แผลงมาจากคํ าว่า “วีณา” ของอินเดีย
พิ ณในสุโขทัยตามภาพปั ้ นที่หน้ าบันด้านเหนื อของพระปรางค์วัดพระพายหลวง จังหวัดสุโขทัย มีรู ปเหมือน
กระจับปี่ ในปัจจุบันนี ้ สมัยโบราณเรี ยกว่า “พิณ” ภายหลังคงมาเรียกกันว่ า “กระจับปี่ ” บางแห่งก็ ว่า
เนื่องจากมี รูปเหมื อนเต่าจึงใช้ ชื่อเรียกว่ า “กัจฉบิ” แต่ว่าเครื่ องดนตรีของบอร์ เนียวและของชาวชวาก็มีที่
เรียกว่ า “กระจับปี่ ” เหมือนกัน แต่ว่ามีรู ปล่างเป็ นคนละอย่าง อาจเลียนชื่อกันก็ได้
นอกจากพิณที่ กล่าวมานี ้ ก็ยังมี “พิณนํ ้ าเต้า” ที่ เป็ นของเขมรอีกอย่ างหนึ่งเป็ นพิ ณที่มีสายเดียว
กะโหลกที่อุ้ มเสียงทําด้วยผลนํ ้ าเต้า คนไทยสมัยสุโขทัยจะนิยมเล่ากันบ้ างหรือเปล่าก็ไม่ทราบ พิณอีก
อย่างหนึ่งก็ คือ พิณเพียะหรื อเปี๊ ยะ รูปร่างคล้ ายพิณนํ ้ าเต้า แต่ว่ามี สองสาย และกะโหลกที่อุ้ มเสียงทํ า
ด้ วยผลนํ ้ าเต้า แต่ว่ามีสองสาย และกะโหลกที่อุ้มเสียงทําด้วยกะลามะพร้ าว พิ ณเพียะหรื อเปี๊ ยะนี ้ นิยมดีด
กันอยู่ในทางภาคเหนือโดยมาก
ซอ คําว่า “เสียงพิณ” ในศิลาจารึกนี ้ จะต้ องหมายถึง บรรดาเครื่ องดนตรีที่มีสายและสีเป็ นเสียง
ที่เรียกว่า “ซอ” ด้ วย ในสมัยสุโขทัยก็มี “ซอสามสาย” ซึ่งเป็ นซอของไทยแท้ อยู่แล้ว นอกจากนั ้ นอาจจะมี
ซอด้ วง ซออู้ ด้ วยก็ได้ เพราะว่าซอแบบนี ้ ย่ อมจะมีขึ ้ นในเมืองไทยมานานแล้ วตั ้ งแต่ก่อนสุโขทัย
เป็ นอันว่าเครื่องดนตรี ประเภทที่มีสายทั ้ งดีดและสี ซึ่งเป็ นต้ นทางที่จะนํามาผสมวงให้เป็ นวงมโหรี และ
เครื่ องสายในปัจจุบัน ได้ มีมาแล้ วในสมัยสุโขทัยหลายอย่าง และคงจะบรรเลงกันได้ อย่างไพเราะพอที่จะ
บันทึกไว้ ในศิลาจารึ ก ดังปรากฏอยู่นั ้ นด้ วย