Page 99 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

- 91 -
เท่านั้ น”(จรั ญ.2549:405-406) ความยุติธรรมตามเจตจํานงของพระเจ้าจึงได้ลดบทบาทลงไปและ
สิ้ นความหมายในยุครัฐชาติ
ความยุติธรรมแบบชาวชุ มชน
นอกจากทรรศนะเรื่ องความยุติ ธรรมข้างต้นแล้วมีอีกทรรศนะหนึ่ งที่เชื่อว่า ความยุติธรรม
อยู่เหนือกฎหมาย “โดยความยุติธรรมอันอยู ่เหนือกฎหมายเช่ นนี้ ผู ้ คนในชุมชนอาจค้นพบได้จาก
ขนบธรรมเนี ยมนิยม ประเพณี ความเชื่ อศรัทธา, ศาสนา หรืออุ ดมการณ์ของคนภายในชุมชนนั้นๆ”
(จรั ญ.2549:407-408) อันที่จริ งการค้นหาชื่อเรี ยกกลุ่มแนวคิดนี้ อาจเรี ยกว่า ความยุติธรรมของชาว
ชุมชน กลุ ่มความคิดนี้ เชื่อว่าความยุติธรรมอยู่เหนือกฎหมาย มันมีอยู่แล้วโดยธรรมชาติ ไม่ต้องมี
การบัญญัติ กฎหมายหรื อกระบวนการให้ยุ่งยากว่าความยุติธรรมคืออะไร เพราะสัมผัสและรู้ ได้อยู ่
ในตัวคนว่าอะไรดีอะไรถูกต้อง อะไรบริ สุ ทธิ์ อะไรเที่ยงตรง อะไรเหมาะสมหรือไม่ เหมาะสมกับ
ชุมชนของตนเอง โดยได้อิงอยู่กับความเห็ นของผู้ คนส่ วนใหญ่ในสังคมหรื อชุ มชนนั้ น เมื่อเราเอา
หลักวิชาการสมัยใหม่เข้าศึกษา เราคงนิ ยามได้แค่ เพียงว่า “ความยุติธรรม คือ สิ่งที่สมาชิ กของชุ มชน
ผู ้ มีจิตใจชอบเชื่อว่าเป็ นธรรม” (จรั ญ.2549:410) อันที่ จริ งทรรศนะเช่ นนี้ เป็ นความคิดกระแสหลัก
ของการยุติธรรมในแผ่นดินอาณาจักรแว่นแคว้นหรื อนครรัฐในภูมิภาคแถบนี้ ซึ่ งมีความเป็ นมา
ยาวนานยิ่งกว่าการใช้ระบบประมวลกฎหมายเสี ยอีก แต่ทว่าระบบนี้ เป็ นระบบที่ชาวบ้านที่ อยู่
ร่วมกันเป็ นกลุ ่มเล็กกลุ่มน้อยได้ร่ วมกันถือปฏิบัติ กันมา โดยที่ แต่ละชุ มชนหรืออาณาจักรแว่นแคว้น
สามารถตั้งหลักความยุติ ธรรมของตนเองขึ้ นมาใช้บังคับหรื อวางเป็ นแนวทางปฏิ บัติกว้างๆได้ โดย
เพียงแค่ให้ มุ ่งหมายความยุติ ธรรมที่เป็ นไปในทางความถูกต้องสอดคล้องเที่ยงตรงต่อสิ ่งที่ควรจะ
เป็ นตามความจริงเท่านั้น กฎหมายระบบนี้ ได้ผสานเอาหลักคุณธรรมจริยธรรม ศีลธรรมต่ างๆใน
สังคมมาใช้พิจารณาร่ วมกัน มุ ่ งเน้นผลสัมฤทธิ์ ของการเหยี่ยวยาสังคมส่วนรวมมากว่าการแก้แค้น
ทดแทน เมื่อประเทศไทยได้ลดทอนคุณค่าภายในของกฎหมายที่เน้นเรื่ องความยุติธรรมเชิ งอุดมคติ
ถือว่าเป็ นคนละเรื่ องกับกฎหมายบ้านเมื อง ความมีจริ ยธรรม ศีลธรรมเป็ นเรื่องของการบังคับทาง
จิตใจให้ใฝ่ กรรมดี เป็ นเรื่องศาสนาอย่าเอามาปนกับกฎหมาย ความนิ ยมของการใช้ระบบความ
ยุติธรรมแบบชาวชุมชนจึ งถูกผลักและลบล้างจากอํานาจรั ฐ ถูกระบุว่าเป็ นสิ่งที่ ไม่อาจมีได้ใน
ประเทศไทย แนวคิดเช่นนี้ เพิ่งมีขึ้นเมื่อรัชกาลที่ 5 และโรงเรี ยนสอนกฎหมายในขณะนั้นนําเรา
ระบบกฎหมายบ้านเมืองของยุโรปเข้ามาเผยแพร่ เป็ นความคิดกระแสหลักแทนเมื่อไม่ นานมานี้ เอง
แต่ไม่ ได้หมายความว่าชุมชนทุกแห่งจะต้องเลิ กใช้ระบบ “ความยุติ ธรรมของชาวชุมชน” เสี ย
ทั้งหมด โดยเฉพาะในกลุ่มชุมชนชนเผ่าที่อยู่ห่ างไกลตัวเมือง
ในยุคสมัยใหม่นี้ ได้มีคําอธิ บายเกี่ยวกับคําว่า ความยุติ ธรรม โดยให้อิ งกับความยุติ ธรรม
ตามแบบพิธี กล่ าวคือให้ยึดถือรู ปแบบพิธี หรือกระบวนการที่เป็ นขั้ นตอน ส่ วนความยุติธรรมตาม
เนื้ อหา คื อ เป็ นการเน้นกันที่ความชอบธรรมตามเนื ้อหาของเนื้อหาภายในกฎหมายที่เป็ นจริ งทาง
กฎเกณฑ์ของกฎหมาย ที่หมายถึง “เนื้ อหาสาระของกฎหมายให้สอดคล้องกับหลักคุณค่าพื้นฐาน