Page 90 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

- 82 -
ด้วยกันซึ่ งมาจากการใช้อํานาจทางทหารเป็ นหลัก ต่ อมาจักรพรรดิจัสติ เนียนเห็นถึงความวุ่นวาย
ปั ่นป่ วนที่จะเกิดขึ้ นจึงได้ตั้ งระบบกฎหมายกลางขึ้ นมาใช้แทนกองกําลังทหาร เพราะสํานึกได้ว่า
ที่ใดมีการใช้อํานาจที่ นั่นมีการต่อต้านอํานาจ ความสงบสุขไม่ สามารถเกิดขึ้ นได้ด้วยการทําสงคราม
เสมอไป จึ งหันมาใช้หลักกฎหมายธรรมชาติโดยที่ไม่ สามารถอธิ บายว่า ความยุติ ธรรมคืออะไรและ
มาจากอะไร? แต่ให้ เชื่อในหลักคําสอนของนักนิ ติ ศาสตร์ที่ว่า “ความยุติ ธรรมคือเจตจํานงอันแน่ ว
แน่ตลอดกาลที่จะให้แก่ทุ กคนตามส่วนที่ เขาควรจะได้”(สมยศ.2545:209) จากประโยคคําขวัญ
ปลอบใจของนักปกครองชาวโรมันดังกล่าว ได้สร้างวงการนิติ ศาสตร์เชิงระบบที่ยิ ่งใหญ่ให้ แก่โลก
จนเป็ นเหมือนเสาเอกทางสังคมแทนกองทัพ บางทีเราผู ้ เกิดภายหลังยุคสมัยนั้ นประมาณ 1,500 ปี
เมื่อได้ยินได้เรี ยนหลักกฎหมายที่บัญญัติตามหลักวิชาการและอํานาจของรัฐผู ้ ปกครองบ้านเมืองทุ ก
วันนี้ เราก็ย ังมีความแคลงใจอยู่ว่า มันไม่ยุติ ธรรมอย่างแท้จริ งๆเสมอไปและเมื่อมองดูกันจริ งๆแล้ว
เราว่ามี บางสิ ่ ง เช่น ธรรมเนียมปฏิ บัติ จารีตประเพณี ศีลธรรม จริยธรรม และคุณธรรมเรื่ องความรัก
ความเมตตา หรื อแม้แต่ กติกาชาวบ้านที่อยู่นอกระบบกฎหมายบ้านเมืองนั้ นย ังมีความยุติธรรมกว่า
ในเชิงของความถู กต้องสอดคล้องเที่ ยงตรงต่อความจริ งอย่างที่ควรจะเป็ นเสี ยอีก(ตามมโนสํานึกผิด
ชอบชั่ วดี ) ที่บรรดาอาจารย์ท่านสอนต่อๆกันมาว่า “วิชานิ ติศาสตร์ เป็ นวิชาที่ว่าด้วยความถูกต้อง
และความไม่ถูกต้อง เป็ นวิชากว่าด้วยความเป็ นธรรมและความอยุติ ธรรม”(สมยศ. เพิ่งอ้าง) นั้ น ท่ าน
ก็ไม่ มีสักคนหนึ่ งเลยที่กล้ายืนย ันว่า ความยุติ ธรรมคืออะไร? ผู้ วิจัยเมื่อได้ยินคําตอบเช่นนี้ จากครู บา
อาจารย์ผู ้ สอนแล้วเกิ ดความหวั่ นไหวอย่างยิ ่งว่า แล้วที่รํ่ าเรี ยนกันมานั้ นจะพูดได้อย่างไรว่ า นัก
นิติ ศาสตร์ คือผู้ สร้ างนักกฎหมาย นักปกครอง นักการเมืองและประชาชนทั ่ วไปให้เป็ นผู้ พิ ทักษ์
ความยุติธรรม ปรากฏว่าผลผลิตที่ออกมาตามท้องตลาด เราพบแต่นักกฎหมายแบบศรี ธนนชัย ไม่
ค่อยพบคนแบบเปาบุ ้นจิ้น เราจะต้องโทษว่าเป็ นความผิดของใคร? ที่เราพบว่าสังคมที่เราอาศัยอยู่
เกิดความยุติ ธรรม(ตามมโนสํานึกไม่ใช่ตามกฎหมาย) เราคงโทษใครไม่ได้นอกจากตัวของเราเอง
ทุกคนที่ ไม่มีใครสนใจแก่นแท้ของความยุติธรรมคืออะไร? สนใจแต่ว่าเราจะได้อะไรบางอย่างได้
อย่างไร? เรามักจะถามว่าเราจะได้อะไรกับโลก แต่ลืมนึกไปว่าเราควรจะให้แก่ โลกนี้ บ้าง สังคม
ของเราจึงมีแต่ความวุ ่ นวายเพราะความเห็ นแก่ประโยชน์ส่ วนตนและโลภมากอย่างไม่รู ้จักสิ้ นสุด
ดังคํากล่าวของท่านมหาตะมะคานที ที่ว่าถ้าเราเอาทรั พยากรมาแบ่งให้แก่ทุ กคนมันก็พอใช้ แต่ถ้า
เราเอาทรัพยากรทั้ งโลกมากองให้แก่คนเดียวเขาก็ย ังรู้สึ กว่าน้อยเกินไป พระพุทธเจ้าบอกว่า มนุ ษย์
นั้นไม่รู้ จักพอ ดังนั้ นหลักการแบ่งสันปั นส่วนของท่านอริ สโตเติ้ลจึงย ังไม่ใช่ หลักประกันความ
ยุติธรรมอย่างแท้จริ ง แม้ว่าจะเป็ นหลักการที่ดีที่สุ ดเท่ าที่มนุษย์ที่ใช้เหตุ ผลมากว่าหลักความศรั ทธา
สามารถคิดค้นได้ ในขณะนั้ นและแม้แต่ ในขณะนี้
นิยามของความยุ ติธรรมตามหลักคําสอนในศาสนา
จากแนวคิดกรี กโบราณและอาณาจักรโรมันที่ เคยยิ ่งใหญ่เราไม่พบว่ ามีใครสามารถกําหนด
นิ ยามคําว่ายุติธรรมได้ดีไปกว่า การแบ่งสันปันส่ วนกับการชดใช้ความเสี ยหาย ดังที่ท่านอริ สโตเติ้ล