Page 73 - งานวิจัย - www.culture.go.th/research

- 65 -
บทที่ 4
กระบวนการยุติธรรมในสังคมอิ้วเมี่ยน
กระบวนการยุติธรรม เป็ นสิ่ งที่จําเป็ นในการอํานวยให้เกิดความยุติธรรมในสังคม อาจารย์
จุฑารัตน์ เอื้ ออํานวยและรองศาสตราจารย์ ดร. สุ วินัย ภรณวลัย ได้ให้ แนวคิด นิยามและ
ความหมายไว้ว่า “....สังคมทุกสั งคมต่างมี ระเบียบแบบแผนธรรมเนียมปฏิบัติและบรรทัดฐานความ
ประพฤติ ไว้เป็ นแนวทางปฏิบัติสําหรั บสมาชิกของตนเอง ขณะเดียวกันสังคมได้กําหนดบทบังคับ
โทษรู ปแบบต่างๆไว้ตอบโต้ต่อต้านหรื อปฏิบัติต่ อผู้ กระทําการล่วงละเมิ ดกฎเกณฑ์ของสังคม
เพื่อให้หลาบจําไม่กระทําผิดอี กโดยใช้ควบคู ่กับการยกย่องชมเชยและให้รางวัลต่อพฤติกรรมที่ พึง
ปรารถนาของสังคม ดังนั้ น กลไกของสังคมที่รั บผิดชอบต่อการบังคับใช้กฎหมายจึงเกิดขึ้ นเพื่อทํา
หน้าที่ประสานเชื่อมโยงกันเป็ นระบบเครือข่าย โดยเรียกว่า "กระบวนการยุติธรรม" (Criminal
Justice Process) หรื อ "ระบบงานยุ ติธรรม" (Criminal Justice System)...”(จุฑารัตน์. กระบวนการ
ยุติธรรม) นอกจากนี้ กระบวนการยุติ ธรรมของประเทศไทยได้มีวิวัฒนาการและเปลี่ยนแปลงไปตาม
แนวทางการพัฒนาความคิดทางการเมืองการปกครอง ที่สําคัญคือการปรั บเปลี่ยนโลกทัศน์ ชีวทัศน์
และค่านิยมทางนิ ติปรั ชญาของประเทศสยาม ในสมัยรัชกาลที่ 4 และ ที่ 5 คือจุดเปลี่ยนที่อันสําคัญ
ยิ ่งที่ทําให้กระบวนการยุติธรรมมีการเปลี่ ยนไปในลักษณะทางระบบอํานาจนิยมไม่ใช่ ระบบธรรม-
นิยม ประเทศไทยที่เปลี่ยนแปลงชื่อมาจากสยามประเทศที่ได้ผนวกกลืนเมืองนครรัฐที่อยู่รอบๆเข้า
เป็ นอันหนึ่ งอันเดี ยวกันอย่างสําเร็ จก็โดยส่วนหนึ่ งมาจากการก่อกําเนิ ดระบบนิติบัญญัติ ที่ให้ความ
เคารพนับถือในสถาบันพระมหากษัตริ ย์ของสังคมไทยภาคกลาง ซึ่ งไม่ สอดคล้องกับวิถีชีวิตคน
ไทยในขณะนั้น ที่ เป็ นสังคมชนชั้น “...มี ความเคารพเทิดทูนระบบอุปถัมภ์อย่างแนบแน่น และมี
จารี ตประเพณีที่เอื้ออาทรต่ อเพื่อนร่ วมสังคม จึงเป็ นการเปลี่ยนแปลงที่ ไม่มีแก่นรากลึกซึ้ ง จิต
วิญญาณ พฤติกรรมทางสังคมและวัฒนธรรมและวิถี ชีวิตของคนทั่วไปย ังเกาะเกี่ยวกับกระบวนคิด
แบบเดิ ม...”(จุฑารัตน์.เพิ ่งอ้าง) กฎหมายและระบบข้าราชการไทยจึ งเป็ นระบบหรื อเครื่องมือที่ เป็ น
เรื่ องของอํานาจนิ ยม เพราะข้าราชการคือตัวแทนขององค์พระมหากษัตริ ย์ที่ ทรง “มีอํานาจสิทธิขาด
และสมบูรณ์ในตัวเอง โดยไม่ต้องอยู ่ ใต้อาณาเขตข้อจํากัดของศี ลธรรม ความยุติ ธรรม หรือสิ่ งอื่น
ใด” (จุฑารัตน์.เพิ่งอ้าง) ข้าราชการที่มีอํานาจกฎหมายหนุ นหลังหรื ออํานาจแต่งตั้งจากองค์พระ
ประมุขลงมาตามลําดับขั้ น ใช้อํานาจนั้ นอย่างไร้ขี ดจํากัด ไม่ ต้องสนใจต่อความยุติธรรมอย่าง
แท้จริ ง ทําให้สังคมไทยต้องจ่ายค่าวัฒนธรรมด้านความยุติธรรมด้วยราคาแพงเกิ นจริงมานับ
ศตวรรษ และในยุคที่ ทหารยึดอํานาจปกครองประเทศหรือนักการเมืองขึ้นมาปกครองประเทศ
ระบบอํานาจนิยมนี้ ก็ย ังไม่ได้รั บการแก้เปลี่ ยนแปลงไปสู่ ธรรมนิยม และยิ่ งไปกว่านั้ นถือว่า
วัฒนธรรมท้องถิ ่นที่ มีหลากหลายนั้ นเป็ นสิ่ งที่พึงรั งเกียจ แสดงให้เห็นว่าสังคมไทยลืมจิ ตวิญญาณ
แห่ งกฎหมายที่เป็ นบ่ อเกิดของกฎหมาย จึงเป็ นที่ มาของการที่ นักนิ ติศาสตร์ ของเมืองไทยแทบจะไม่